Joseph Martin "Joschka" Fischer: ish-ministri i jashtëm federal i Gjermanisë e konsideron planin e luftës së presidentit amerikan në Iran si “të pamenduar deri në fund”.

Ish-ministri i jashtëm në një intervistë për "Handelsblatt", thotë se Trump nuk e ka menduar deri në fund luftën kundër Iranit dhe parashikon fundin e Perëndimit. Nga situata aktuale, sipas tij, do të dalë fituese një tjetër shtet, transmeton KosovaPress.

Joschka Fischer mund të konsiderohet si një dëshmitar i historisë së Republikës Federale të Gjermanisë. 77-vjeçari ishte figura përcaktuese e Partisë së Gjelbër në vitet e saj të para. Ai shërbeu shtatë vjet si ministër i jashtëm në koalicionin e parë kuq-jeshil nën udhëheqjen e kancelarit Gerhard Schröder dhe konsiderohej një nga oratorët më të mirë të politikës në Berlin.

Legjendare ishte paraqitja e tij në Bundestag në vitin 1984:

“Me gjithë respektin, ju jeni një idiot”, i tha ai atëherë presidentit të Bundestagut Richard Stücklen dhe u përjashtua nga salla.

Pak politikanë të njohur në historinë e fundit gjermane kanë kaluar transformime të tilla: nga një revolucionar pa kompromis në një përfaqësues të respektuar të establishmentit; nga një kundërshtar radikal i sistemit në një realist të kritikuar; dhe më në fund nga një kritik i bindur i kapitalizmit dhe kundërshtar i vendosur i NATO-s në një transatlantist të bindur.

Fischer është një bashkëbisedues reflektues, pjesërisht edhe me ironi ndaj vetes, por në çdo rast interesant. 77-vjeçari i konsideron planet e luftës së presidentit amerikan Donald Trump në Iran si “të pamenduara deri në fund”, edhe pse ai do ta mirëpriste fundin e një regjimi që e konsideron çnjerëzor.

Fischer paralajmëron për një “shpërbërje të unitetit shtetëror”, dhe se pasiguria dhe kaosi i mundshëm do të përhapeshin në të gjithë rajonin e Lindjes së Mesme. Ai është i bindur se Trump, duke shkatërruar me vetëdije Perëndimin, po e përshpejton rënien amerikane. Sipas tij, Perëndimi praktikisht nuk ekziston më.

Intervista e plotë e Joschka Fischer, ish-ministër i punëve të jashtme të Gjermanisë:

Zoti Fischer, ju keni bërë për shumë vite politikën e jashtme të Gjermanisë, gjatë karrierës suaj jeni bërë një transatlantist i bindur dhe keni qenë në miqësi të ngushtë me homologen tuaj të atëhershme Madeleine Albright. A mund të na shpjegoni se cili është qëllimi i luftës që presidenti amerikan Donald Trump ndjek në Iran?

Fischer: Qëllimi përfundimtar, sipas mendimit tim, është në të vërtetë ndryshimi i regjimit. Por ajo që vjen më pas mbetet krejtësisht e paqartë. Dhe lajmet e sotme më shqetësojnë shumë. Kur lexoj se në anën amerikane po mendohet që kurdët të mobilizohen si forca tokësore në Iran, atëherë më kap një ndjenjë shumë e keqe. Kjo mund të çojë në një luftë civile dhe në shpërbërjen e unitetit shtetëror të Iranit – pra në një kaos të rrezikshëm. Trump nuk e ka menduar këtë deri në fund.

A keni frikë nga një shtet i dështuar pas operacioneve ushtarake?

Fischer: Po, siç ndodhi në Libya. Kjo do të thotë se atje do të kishim jo vetëm një katastrofë humanitare, por edhe një katastrofë të madhe politike të fuqisë. Irani është një vend shumë i madh. Nëse atje për vite të tëra mbizotërojnë gjendje të ngjashme me luftën civile, kjo do të ndikojë në të gjithë rajonin e Lindjes së Mesme. Dhe nuk duhet të harrojmë se ky rajon, duke përfshirë Iranin, luan një rol të rëndësishëm në ekonominë botërore, si një “pompë globale” për naftë dhe gaz.

Presidenti ka pretenduar se programi bërthamor ishte shkatërruar plotësisht gjatë verës së kaluar nga sulmet relativisht të shkurtra ushtarake amerikano-izraelite.

Fischer: Kjo ishte vetëm dëshirë, një triumfalizëm tipik për Trumpin. Unë nuk e kam besuar këtë.

SHBA-të kanë pasur përvoja shumë të këqija me ndryshimin e regjimit në Irak dhe në Afganistan. A nuk i intereson qeverisë amerikane para së gjithash shkatërrimi i programit bërthamor dhe i kapaciteteve të raketave me rreze të gjatë?

Fischer: Po, edhe kjo. Ky është qëllimi dytësor, por një qëllim i rëndësishëm. Për sa kohë që ky regjim mbetet në pushtet, as kërcënimi bërthamor dhe as kërcënimi ekzistencial ndaj Izraelit nuk zhduket. Përkundrazi: nëse regjimi i mbijeton ndërhyrjes ushtarake, ai do t’i intensifikojë përpjekjet e tij bërthamore.

Kjo do të thotë se ju e konsideroni të drejtë dhe të kuptueshme që Izraeli dhe SHBA ta rrëzojnë regjimin me forcë ushtarake?

Fischer: Shikoni, ky është një regjim që e masakron popullsinë e vet me dhjetëra mijëra dhe i ekzekuton në rrugë; ai e ka humbur të drejtën për të ekzistuar. Nuk mund të ulesh vetëm mbi bajoneta dhe të shpresosh se prej kësaj do të dalë një e ardhme. Ky regjim e ka shkatërruar vendin. Irani është një vend potencialisht i pasur, me rezerva gjigante të lëndëve të para dhe me një popullsi të re shumë inteligjente. Pozita e tij gjeopolitike është pothuajse perfekte. Ai është, së bashku me Turqinë, një vend urë midis Perëndimit dhe Lindjes.

Edhe një herë: a ishte e drejtë të fillohej kjo luftë?

Fischer: Nuk ishte e drejtë mbi të gjitha për një arsye: sepse SHBA nuk kanë asnjë plan për atë që do të vijë më pas.

Irani është një vend i madh me më shumë se 90 milionë banorë dhe me një ushtri shumë të armatosur. A mund të arrijnë amerikanët ndonjë nga qëllimet e tyre pa trupa tokësore?

Trupa tokësore? Pas përvojave katastrofike të SHBA-ve në luftën e Irakut, kjo është një ide krejtësisht e çmendur, madje fantazmagorike.

Dihet se Trump nuk është kundër ideve të çmendura, sidomos kur gjendet nën presion.

Por kjo nuk varet vetëm nga Trumpi. Kjo nuk mund të bëhet pa Kongresin.

Megjithatë ai e ka filluar këtë luftë pa u konsultuar fare me Kongresin. Tani sigurisht që ka debate të mëdha.

Me të drejtë. Kjo është absolutisht e nevojshme. Ka pasur gjithashtu kundërshtim të madh edhe nga ana e ushtrisë. Si mund të dilet tani nga kjo luftë? Me çfarë rezultatesh? Unë jam i bindur: nëse regjimi i mbijeton kësaj lufte, ai do të dalë më i fortë se kurrë.

Më i fortë se kurrë? Milicitë iraniane – sidomos Hezbollah në Liban dhe Hamas në Gaza – janë vetëm një hije e asaj që kanë qenë, Siria nuk është më partnere dhe vendi është pothuajse i shkatërruar nga bombardimet.

Ai do të jetë më i fortë pikërisht sepse ka mbijetuar. Të përballesh me fuqinë më të madhe ushtarake në botë dhe me Izraelin si fuqia më e madhe ushtarake rajonale do të çlironte energji të jashtëzakonshme.

Sa ushtarë amerikanë do të duhet të vdesin që Trump të përballet me një problem serioz në politikën e brendshme? Tani për tani ka tashmë gjashtë viktima.

Fischer: Mendoj se opinioni publik amerikan do të reagojë shumë ndjeshëm ndaj kësaj. Përvoja e Irakut është ende shumë e freskët.

Nëse nuk mund të bëhet pa trupa tokësore, çfarë e ka shtyrë presidentin të marrë këtë vendim? A është arroganca që vjen nga ndërhyrja e suksesshme amerikane në Venezuelë?

Fischer: Nuk mund ta them. Unë nuk jam ekspert për Trumpin. Por mendoj se Venezuela ka luajtur një rol të madh.

Trump bëri një fushatë zgjedhore izolacioniste, por tani po vepron si një ndërhyrës i madh. Ai ka urdhëruar rrëmbimin e një presidenti në Venezuelë dhe vrasjen e një tjetri në Iran. Ka kërcënuar me marrjen e Groenlandës dhe ka filluar një luftë të madhe. Nëse bëni një hap pas dhe shikoni botën, çfarë shihni?

Fischer: Ne jemi në një fazë tranzicioni në të cilën SHBA po transformohen në një fuqi perandorake. Ky transformim nuk është vetëm në politikën e jashtme dhe të sigurisë, por edhe në politikën e brendshme dhe ekonomike. SHBA po shkojnë drejt një oligarkie dhe larg ekonomisë së tregut të lirë të bazuar në konkurrencë.

Çfarë do të thotë për Perëndimin fakti që fuqia udhëheqëse e botës së lirë po largohet nga vlerat e përbashkëta?

Fischer: Aleanca transatlantike duhet konsideruar e përfunduar, dhe bashkë me të edhe Perëndimi në tërësi – edhe pse Europa duhet të mbajë marrëdhënie të ngushta me SHBA për shkak të interesave të saj.

A nuk është edhe Europa ajo që ka probleme me këto vlera? Kancelari ka mbrojtur qartë sulmin e SHBA-ve ndaj Iranit, edhe pse ai shkel të drejtën ndërkombëtare. Ai argumenton, njësoj si ju, se politika botërore nuk bëhet në fakultetet juridike dhe se regjimi në Teheran e ka humbur të drejtën për të ekzistuar pas masakrave kundër popullsisë së vet. A nuk është ky fundi i së drejtës ndërkombëtare?

Fischer: E drejta ndërkombëtare ka një problem. Ajo mbron shtypësit dhe tiranët që masakrojnë popujt e tyre. Dhe me këtë kam edhe unë një problem.

A nuk janë pikërisht shtetet e dobëta që duhet të mbrohen nga arbitrariteti i superfuqive përmes së drejtës ndërkombëtare?

Fischer: Do të ishte mirë, por është një iluzion. Historia e së drejtës ndërkombëtare është histori shkeljesh të saj, sepse të fuqishmit nuk ndihen të detyruar prej saj.

Një botë pa të drejtë ndërkombëtare, ku vetëm fuqia ka rëndësi, do të ishte një botë shumë më e pasigurt. Por problemi mbetet që ajo shpesh mbron edhe tiranët.

Mirë, e drejta ndërkombëtare ka një problem zbatimi dhe edhe SHBA e kanë shkelur shpesh atë. Por a do të thotë kjo se ajo është e gabuar?

Fischer: Unë nuk them këtë. Mendoj se një botë pa të drejtë ndërkombëtare, ku ka rëndësi vetëm fuqia, do të ishte një botë e keqe dhe më e pasigurt. Megjithatë kemi dilemën që kjo e drejtë ndërkombëtare mbron edhe tiranë si regjimi në Teheran. Dhe ajo nuk do ta ndalojë as Trumpin të bëjë luftëra apo të përpiqet me presion që ta bëjë Grenlandën ose Kanadanë shtete të 51-të dhe 52-të të SHBA-ve.

Kush vendosi që Rusia të sulmojë Ukrainën? Putin. Pse vendosi? Sepse kishte fuqinë për ta bërë këtë.

A është kjo ende realpolitikë apo tashmë cinizëm? Me këtë mënyrë të të menduarit ju praktikisht po e anuloni rendin botëror të bazuar në rregulla.

Fischer: Kjo është realizëm. Dhe po, është një botë shumë e rrezikshme rivaliteti midis fuqive të mëdha globale që bazohen në fuqi. Për ne pyetja duhet të jetë nëse Europa mund dhe dëshiron të luajë një rol në një botë të tillë, mbi bazën e interesave dhe vlerave të saj. Por do të ishte përfundim i gabuar të mendojmë se europianët mund të heqin dorë nga politika e fuqisë. Sa më të pafuqishëm të jenë europianët, aq më pak ndikim do të kenë mbi këtë kontradiktë mes fuqisë dhe të drejtës ndërkombëtare.

Çfarë mendoni për strategjinë që ka propozuar kryeministri kanadez Mark Carney, sipas së cilës fuqitë e mesme – ku ndoshta bën pjesë edhe Europa – duhet të përpiqen të ruajnë një pjesë të rendit shumëpalësh të së drejtës ndërkombëtare?

Fischer: Nuk është naive, por është disi dëshirë e mirë. Kush e ka fuqinë në Kombet e Bashkuara, në Këshillin e Sigurimit? Pesë anëtarët e përhershëm që kanë të drejtë vetoje.

Mes tyre janë edhe dy europianë: Franca dhe Britania e Madhe.

A keni parë ndonjëherë që ata ta përdorin veton në të njëjtën mënyrë si Kina, Rusia ose SHBA?

Fischer: Ndoshta do të ndihmonte nëse Bashkimi Europian do të kishte një vend në Këshillin e Sigurimit për të vepruar në nivel të barabartë me superfuqitë.

Vazhdoni të ëndërroni.

Ju vetë si ministër i jashtëm keni folur shpesh për sovranitetin europian. A nuk shihni fare përparim në këtë drejtim?

Fischer: Po, ka përparim, por nuk mjafton.

Çfarë mungon?

Fischer: Europa është vetëm. Ajo duhet të armatoset për të qenë në gjendje të mbrohet pa SHBA. Disa hapa tashmë po bëhen, por nuk janë ende të mjaftueshme.

Gjermania dhe shumë shtete të tjera të BE-së planifikojnë të shpenzojnë rreth pesë për qind të ekonomisë për mbrojtjen. Çfarë tjetër doni? Një bombë atomike gjermane?

Fischer: Jo, absolutisht jo. Kjo do të na sillte probleme të mëdha. Problemi kryesor i rendit europian deri në vitin 1945 ishte fuqia e madhe e Gjermanisë në qendër të Europës. Vetëm me lidhjen e fortë me Perëndimin që bëri kancelari Konrad Adenauer kjo situatë ndryshoi dhe pati pasoja pozitive për vendin tonë. Prandaj Gjermania nuk duhet të veprojë kurrë më vetëm, edhe në çështjen e armëve bërthamore nëse mungon mbrojtja amerikane.

Çfarë mendoni për një bashkëpunim franko-gjerman për parandalimin bërthamor?

Fischer: Deklaratat e fundit të presidentit Emmanuel Macron më bëjnë optimist. Përpjekja për ta lidhur më fort Francën dhe Britaninë e Madhe – dy fuqitë bërthamore europiane – me Europën është rruga e duhur. Por vendimi përfundimtar për përdorimin e armëve do të mbetet te presidenti francez ose te kryeministri britanik.

A mund t’i besonim vërtet një presidenti francez që do të rrezikonte Parisin për të mbrojtur Berlinin?

A keni pasur ndonjëherë një besim të tillë edhe ndaj SHBA?

Fischer: Që kur Trump është në pushtet, ai besim po zhduket.

Ky besim jo vetëm që është zhdukur – unë madje do të pyesja nëse ka ekzistuar ndonjëherë. Askush nuk e ka ditur kurrë me siguri.

A është e mundur që marrëdhëniet transatlantike të normalizohen pas epokës së Trumpit?

Fischer: Nuk shoh kthim në kohët e mëparshme. Besimi është shkatërruar dhe nuk ka më një bazë të përbashkët të besueshme vlerash.

Një nga shoket më të mëdha për europianët ishte ideja e presidentit për të marrë Grenlandën.

Kjo ishte me të vërtetë e çmendur. Europianët reaguan mirë dhe e penguan këtë. Nëse kanë mësuar diçka nga kjo përvojë, do ta shohim në të ardhmen.

Një tjetër tronditje ishte qëndrimi i Trumpit në anën e Moskës në luftën në Ukrainë. A mendoni se mund të ketë paqe pa një “paqe të diktuar”?

Nëse Rusia arrin shumë nga qëllimet e saj, Europa do të gjendej në një situatë shumë të rrezikshme sigurie. Presioni rus do të rritej dhe mund të krijohej një konfrontim i gjatë që rrezikon të shndërrohet në luftë.

Kur pashë planin me 28 pika për paqen, mendova: kjo nuk mund të jetë e vërtetë. Do të ishte tradhti ndaj Ukrainës dhe ndaj Europës.

Në Europë shumë njerëz ankohen për mënyrën e paparashikueshme të veprimit të Trumpit. Po sikur të ketë një strategji të madhe pas kësaj?

Fischer: Unë nuk shoh strategji të qartë. Trump vepron shumë shpesh sipas instinktit të momentit. Ai dëshiron të bëjë marrëveshje dhe ajo që ka thënë dje nuk ka rëndësi për të sot.

A nuk ka arritur ai disa suksese me këtë qasje?

Fischer: Unë nuk e shoh kështu. Përkundrazi, mendoj se kjo politikë do ta dobësojë seriozisht pozicionin global të SHBA dhe do ta forcojë Kinën.

Nga pikëpamja gjeopolitike: kush fiton nga kjo situatë?

Fischer: Mendoj se Kina mund të dalë fituesja e madhe. Në dhjetë vitet e fundit ajo ka bërë përparime të mëdha, sidomos në teknologji dhe ekonomi. Përpjekjet amerikane për ta ndaluar zhvillimin e Kinës me sanksione dhe ndalim eksportesh kanë pasur efekt të kundërt.

A mund të bëhet Kina ekonomia më e madhe në botë?

Fischer: Po, ajo është në rrugën për t’u bërë numri një ekonomik në botë.

Perëndimi gjithmonë ka menduar se inovacioni është i mundur vetëm në një sistem të lirë.

Ky ishte një gabim i madh. Suksesi i Kinës vjen nga kombinimi i një sistemi autoritar politik me konkurrencë të fortë në sektorin privat.

Çfarë mund të mësojë Europa nga kjo?

Fischer: Kur Kina zhvillonte politikën e saj industriale, ne në Europë merreshim me debate ideologjike se shteti nuk duhet të ndërhyjë në ekonomi. Brenda dy dekadave kemi humbur shumë terren.

A po reagojnë SHBA kaq agresivisht sepse janë një superfuqi në rënie?

Fischer: Frika nga Kina luan rol. Kina është një sfidë shumë më e madhe sesa ishte dikur Bashkimi Sovjetik.

A është përfunduar “shekulli amerikan”?

Fischer: Shekulli XXI nuk do të jetë më shekulli i Amerikës. Në rastin më të mirë do të jetë një shekull kino-amerikan. Amerika e ka kaluar kulmin e saj dhe po e përshpejton rënien duke shkatërruar vetë Perëndimin. Në fakt, Perëndimi praktikisht nuk ekziston më.

Pse SHBA mendojnë se mund të heqin dorë nga Europa si partner?

Fischer: Sepse Europa është në një gjendje të dobët: e prapambetur teknologjikisht, ekonomikisht e dobët dhe gjeopolitikisht e pafuqishme. Për këtë madje bien dakord edhe amerikanët edhe kinezët.

A kishin të drejtë ministri i jashtëm Marco Rubio dhe zëvendëspresidenti J. D. Vance, të cilët në Konferencën e Sigurisë në Mynih paralajmëruan fundin e qytetërimit europian?

Fischer: Këtë e konsideroj marrëzi. Fakti që Rubio madje mori duartrokitje në këmbë në Mynih për një prezantim të butë të trumpizmit është i turpshëm për Europën.

Vance dhe Rubio të dy kanë shanse të bëhen pasardhës të Trumpit. Cilin do të preferonit ju?

Fischer: Asnjërin prej tyre, për të qenë i sinqertë. Rubio duket si njeri më i sjellshëm. Por unë mendoj se asnjëri prej tyre nuk do të fitojë. Sepse për Trumpin mund të thuash çfarë të duash – dhe unë nuk mendoj shumë mirë për të – por ai ka një gjë: karizëm.

Dhe ai është një fushatues zgjedhor i jashtëzakonshëm.

Në SHBA tani fillon fushata për zgjedhjet e ndërmjetme. Cili është parashikimi juaj: a do ta ndëshkojnë amerikanët presidentin e tyre, siç është zakon në Shtetet e Bashkuara?

Fischer: Nëse ato zhvillohen dhe nëse do të jenë të ndershme, po. Dhe pyetja do të jetë përsëri nëse Trump do të pranonte një rezultat zgjedhor negativ për të dhe për partinë e tij.

Ju me të vërtetë keni frikë se zgjedhjet mund të mos zhvillohen?

Fischer: Kjo nuk është frika ime. Unë vetëm dëgjoj nga njerëz në SHBA se ata kanë frikë për këtë. Dhe është një zhvillim shumë shqetësues, sepse mos harroni: Amerika është ende fuqia më e madhe ushtarake dhe ekonomike. Dhe Trump është njeriu më i fuqishëm në këtë planet.

Disa përpiqen ta shpjegojnë fenomenin Trump me terma si fashizëm, të tjerë e quajnë Amerikën nën Trump një autokraci, ju e quajtët pak më parë oligarki. A ndihmojnë klasifikime të tilla për ta kuptuar trumpizmin?

Fischer: Mikja ime e ndjerë shumë herët, Madeleine Albright, ka shkruar një libër të tërë për këtë. Dhe si do të vazhdojë zhvillimi në SHBA, zhvillimi i brendshëm politik, këtë nuk mund t’jua parashikoj. Jam shumë larg për ta bërë këtë. Por ajo që kemi përjetuar me autoritetin e emigracionit ICE, me ndjekjen e emigrantëve, ishte shumë alarmante – dhe të paktën mbart tipare fashiste.

Nëse Trump kalon kaq shumë kufij dhe thyen tabu, pjesërisht duke vepruar edhe në zonën gri mes ligjshmërisë dhe paligjshmërisë, ku është rezistenca e qytetarëve amerikanë kaq të dashur për lirinë, ku është rezistenca e universiteteve, e ekonomisë apo e shoqërisë civile në tërësi?

Unë e konsideroj veçanërisht fatale kalimin në anën e tij të elitës ekonomike, sidomos nga Silicon Valley. Musk dhe të tjerët e ndihmuan Trumpin të vijë në pushtet. Ai nuk është një aksident i historisë. Me rizgjedhjen e Trumpit, me presidencën e tij të dytë, amerikanët e dinin kë po zgjidhnin dhe pse po e zgjidhnin.

Si e shpjegoni këtë mbështetje nga gjigantët e teknologjisë, kur politika e Trumpit në shumë raste bie në kundërshtim me interesat e tyre, për shembull proteksionizmi? Në fund të fundit, këto korporata varen nga tregjet botërore.

Fischer: Mos e nënvlerësoni frikën e Homo sapiens përballë pushtetit dërrmues të presidentit. Dhe shumë prej tyre, si për shembull shefi i Amazonit Jeff Bezos, përfitojnë nga kontratat shtetërore.

Një gjë është të bësh kritikë, një gjë tjetër është të dalësh para kamerave me Trumpin me bindje paraprake dhe ta lavdërosh atë. A e kanë shitur shpirtin “tech-bros”?

Elon Musk ishte pionieri këtu. Dhe të tjerët ndoshta menduan: Shtëpinë e Bardhë nuk do t’ia lëmë vetëm Elonit, këtë mund ta bëjmë edhe ne.

Politologu Francis Fukuyama ka thënë së fundmi se trumpizmi është një britmë kundër modernitetit, një britmë kundër ideve të Iluminizmit. Një rikthim i historisë në njëfarë mënyre, që orientohet nga idealet imperialiste dhe nacionaliste të shekullit XIX. A ka të drejtë?

Fischer: Pra, nga këndvështrimi im, Trump është një fenomen i rënies së Amerikës, jo një rikthim i historisë.

Fenomen i rënies? Në çfarë kuptimi?

Fischer: Epo, për ne evropianët është e dukshme. Që nga ditët e udhëtimit të madh të Christopher Columbus dhe njerëzve të tij, Evropa e ka dominuar botën. Me Luftën e Dytë Botërore kjo mori fund. Pastaj morën drejtimin SHBA dhe Bashkimi Sovjetik. Tani kemi sidomos në Evropë një krizë të madhe demografike dhe njëkohësisht nuk duam emigracion nga kultura të tjera. Po, Evropa është në rënie. Dhe po, Amerika është në rënie, edhe pse jo aq shpejt.

Eja tani, me një përfundim të tillë nuk do t’ju lëmë të largoheni, zoti Fischer. A nuk keni diçka më premtuese për të thënë?

Fischer: E kam të vështirë. Shikoni statistikat. Sot është Azia Lindore dhe nesër ndoshta do të jetë Azia Jugore ose rajone të tjera të cilave u përket e ardhmja. Por një rishpërndarje e mundësive dhe e pasurisë pothuajse nuk ka ndodhur që nga dekolonizimi. Jugu global tani po troket me forcë në derë. Ndoshta është edhe një çështje drejtësie, dhe në këtë kuptim edhe diçka pozitive. Trump është një simbol i rënies së Amerikës. Por një ditë ne do ta ndiejmë shumë mungesën e Perëndimit veri-atlantik. Ne evropianët tani jemi vetëm dhe duhet më në fund të arrijmë të bashkojmë forcat tona. Të ndarë jemi të dobët, por së bashku jemi ende një fuqi!