Stërvitja ushtarake "Serbia 2018" e organizuar bashkërisht nga Qendra e NATO-s për Koordinimin e Reagimit ndaj Emergjencave Euro-Atlantike (EADRCC) dhe Ministria e Punëve të Brendshme të Serbisë, Mladenovac, 7 tetor 2018.
Në mes të njoftimit për blerjen e raketave balistike supersonike kineze, Serbia ftoi NATO-n në një stërvitje të përbashkët.
Stërvitja ushtarake e paralajmëruar për maj në jug të Serbisë do të jetë stërvitja e tyre e parë e përbashkët që nga viti 2018, kur u mbajt një stërvitje në terren për të menaxhuar pasojat e katastrofës.
Dhe stërvitja e parë me NATO-n që nga moratoriumi për stërvitjet ushtarake me të gjithë partnerët, të cilin Beogradi e prezantoi në fillim të agresionit rus kundër Ukrainës.
Kurt Bassuener nga Këshilli për Politikën e Demokratizimit me seli në Berlin vlerëson për Radion Evropa e Lirë se stërvitja me NATO-n nuk është një veprim strategjik, transmeton KosovaPress.
"As përafrimi i plotë i Serbisë me Perëndimin", shtoi ai.
Autoritetet serbe këmbëngulin në neutralitetin ushtarak ndërsa vendi është në rrugën e tij drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian (BE).
Por ata bashkëpunojnë gjithashtu me NATO-n përmes Partneritetit për Paqe, i cili përfshin trajnime dhe ushtrime të përbashkëta.
Serbia iu bashkua Partneritetit për Paqe, i cili përfaqëson bashkëpunimin dypalësh midis shteteve anëtare dhe shteteve partnere individuale, në vitin 2006.
Ivana Stradner nga Fondacioni për Mbrojtjen e Demokracisë beson se Presidenti Aleksandar Vuçiq nuk ka ndërmend ta afrojë Serbinë me NATO-n dhe të balancojë midis Rusisë, Kinës dhe Perëndimit.
Në të njëjtën kohë, Serbia ka forcuar bashkëpunimin e saj ushtarak me Kinën vitet e fundit, duke blerë armë kineze si vendi i parë evropian.
Analisti gjeopolitik dhe gjenerali malazez në pension Blagoje Grahovac nuk e sheh ftesën e Beogradit për në NATO si një afrim me Perëndimin.
"Serbia po bën mrekulli për t'u armatosur dhe vendet e NATO-s po i ofrojnë Serbisë një politikë të ndryshme, paqësore, kështu që në këtë kontekst duhet të shqyrtojmë edhe ushtrime të mundshme të përbashkëta."
Grahovac i tha Radios Evropa e Lirë se e sheh vendimin e NATO-s për ushtrime të përbashkëta si një ofertë për "të arritur më në fund një mirëkuptim të politikës së Serbisë".
NATO dhe Ministria e Mbrojtjes e Serbisë nuk iu përgjigjën pyetjes së REL-së në lidhje me detajet e stërvitjes ushtarake të planifikuar në poligonin e stërvitjes Borovac pranë Bujanocit, në jug të Serbisë.
Ky poligon stërvitjeje, pranë kufirit me Kosovën, përdoret për të përgatitur njësi për misione ndërkombëtare, përfshirë operacionet paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara.
Komanda e Forcave të Përbashkëta të NATO-s në Napoli njoftoi më 7 mars se stërvitja do të zhvillohet me ftesë të Serbisë dhe me respekt të plotë për neutralitetin e saj ushtarak.
"Stërvitja e përbashkët përmirëson ndërveprimin, forcon bashkëpunimin praktik dhe mbështet stabilitetin në Ballkanin Perëndimor", tha Komanda e Rrjetit X.
Beogradi midis bashkëpunimit dhe kritikave ndaj NATO-s
Komanda e NATO-s në Napoli deklaroi se Ballkani Perëndimor është një rajon me rëndësi strategjike për Aleancën.
"Stërvitja e përbashkët përmirëson ndërveprimin, forcon bashkëpunimin praktik dhe mbështet stabilitetin në Ballkanin Perëndimor", deklaroi njoftimi i 7 marsit.
Serbia është pothuajse tërësisht e rrethuar nga anëtarë të NATO-s, por autoritetet thonë se nuk do t'i bashkohet aleancës.
"Ne do ta ruajmë neutralitetin tonë, por kemi marrëdhënie korrekte dhe të mira dhe do të vazhdojmë t'i ndërtojmë ato", tha Vuçiq më 12 mars për RTS.
Në Serbi, ekziston një narrativë negativë ndaj NATO-s, e cila mbështetet nga autoritetet, si rezultat i bombardimeve të NATO-s në RF të Jugosllavisë në vitin 1999 për shkak të krimeve të kryera nga forcat serbe kundër shqiptarëve në Kosovë.
Edhe pse marrëdhëniet me Aleancën janë rinovuar në dekadat e fundit, kjo ndjenjë negative nuk është zhdukur.
Kurt Basener thotë se ka përshtypjen se NATO pranoi ofertën e Serbisë për një stërvitje ushtarake me qëllim ruajtjen dhe zhvillimin e mëtejshëm të kontakteve të saj komanduese dhe operative me forcat e armatosura serbe.
Ai deklaron më tej se dyshon se thirrja për stërvitjen është dërguar me qëllim përmirësimin e lidhjeve të Beogradit me qendrat e komandës së NATO-s dhe oficerët amerikanë.
"Me qëllim vendosjen e lidhjeve që do të kufizonin çdo marrëdhënie rajonale shumëpalëshe jashtë strukturave të aleancës", shtoi Basener.
Disa muaj para thirrjes drejtuar NATO-s, Vuçiq akuzoi Kroacinë, Shqipërinë dhe Kosovën se "kishin formuar një aleancë ushtarake për të sulmuar Serbinë në një moment".
Autoritetet e Kroacisë dhe Shqipërisë, dy anëtarë të NATO-s, si dhe të Kosovës, i kanë hedhur poshtë vazhdimisht akuzat e Vuçiqit, duke kujtuar se nuk u formua një aleancë ushtarake, por u nënshkrua një deklaratë në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë.
Basener vëren se nuk mund ta ndajë ftesën e Beogradit për në NATO nga ftesa e Vuçiqit. kanë "retorikë të nxehtë" rreth "përgatitjes për një sulm" dhe mbrojtjes së integritetit territorial të Serbisë.
"E konsideroj absurde të projektohen plane ekspansioniste që synojnë Serbinë nga ajo marrëveshje mbrojtëse, e cila duket se bazohet në programin e armëve agresive të Serbisë", shtoi ai.
Ruajtja e pranisë së KFOR-it në Kosovë si një motiv i mundshëm
Njoftimi për stërvitjen e përbashkët erdhi një ditë pas takimit në Beograd të Presidentit të Serbisë me Komandantin e Komandës së Forcave të Përbashkëta të NATO-s në Napoli, Admiralin George Wyckoff.
Vuçiq njoftoi se në atë takim ai theksoi rëndësinë e KFOR-it për paqen dhe mbrojtjen e serbëve në Kosovë.
"Ndoshta ka shumë të bëjë me interesin e Vuçiqit për të ruajtur praninë e KFOR-it", vlerëson Basener, duke komentuar ftesën e Beogradit drejtuar NATO-s për një stërvitje ushtarake.
Ndër të tjera, KFOR-i është përgjegjës për sigurinë në kufirin midis Kosovës dhe Serbisë, ndërsa dy vendet fqinje ende kanë marrëdhënie të tensionuara.
Dhe në ditët e fundit, ka pasur raportime se SHBA-të po rishikojnë praninë e tyre ushtarake në Evropë, përfshirë Kosovën, ndërsa Pentagoni as nuk konfirmon dhe as nuk mohon ndonjë plan të mundshëm.
Basener e sheh ftesën e Beogradit për në NATO si një përpjekje të Vuçiqit për të "demonstruar gjithashtu aftësinë e tij për të kryer arbitrazh gjeopolitik midis SHBA-së, Kinës dhe Rusisë, si dhe aktorëve të tjerë - Turqisë, Izraelit, vendeve të Gjirit”.
"Ndërsa ky ushtrim po ndërmerret me NATO-n, mendoj se Vuçiq ka parasysh edhe Uashingtonin", beson Kurt Basener.
Basener shton se Vuçiq gjithashtu vazhdon të "luajë me BE-në" përmes zgjerimit dhe dialogut midis Beogradit dhe Prishtinës.
Serbia është kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian, nën kujdesin e të cilit po negocion normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën, e cila shpalli pavarësinë nga Beogradi në vitin 2008.
Si kandidate për anëtarësim në BE, Serbia ka intensifikuar bashkëpunimin e saj me Kinën vitet e fundit duke blerë armë nga ai vend.
Ajo gjithashtu nuk heq dorë nga lidhjet e saj të ngushta me Rusinë dhe nuk ndjek politikën e BE-së në vendosjen e sanksioneve ndaj atij vendi për shkak të pushtimit katërvjeçar të Ukrainës.
Blagoje Grahovac vlerëson se Beogradi është "i prirur ndaj manipulimit", prandaj e sheh ftesën për në NATO si manipulim.
Çfarë u përjashtua nga moratoriumi?
Serbia nuk e ka hequr zyrtarisht moratoriumin për mbajtjen e ushtrimeve ushtarake me partnerë të huaj, të futur në shkurt 2022 pas fillimit të pushtimit rus të Ukrainës.
Por pati përjashtime, siç janë ushtrimet ushtarake "Ujku i Platinit" të vitit 2023 dhe 2025, të cilat u mbajtën me forcat e armatosura të Shteteve të Bashkuara dhe disa anëtarëve të tjerë të NATO-s.
"Kjo flet për rëndësinë e bashkëpunimit me SHBA-në për Forcat e Armatosura Serbe", tha ministri serb i Mbrojtjes Bratislav Gashiq në korrik 2025.
Ai më pas u takua me Zëvendës Ndihmës Sekretarin e Mbrojtjes të SHBA-së, David Baker.
Gjithashtu në prill 2025, u mbajt një trajnim i përbashkët inxhinierik për anëtarët e Forcave të Armatosura Serbe dhe Gardës Kombëtare të Ohajos.
Në nëntor 2023, Presidenti i Serbisë njoftoi se do t'i dërgonte një kërkesë Qeverisë së Serbisë për të shqyrtuar përsëri vendimin për të mbajtur stërvitje të përbashkëta me NATO-n.
Megjithatë, nuk dihet nëse një kërkesë e tillë pasoi, të cilën Vuçiq e njoftoi më pas gjatë një fjalimi me Sekretarin e atëhershëm të NATO-s, Jens Stoltenberg.
Përveç stërvitjeve me forcat e armatosura të SHBA-së, në të cilat morën pjesë disa anëtarë të tjerë të NATO-s, Ushtria Serbe zhvilloi edhe stërvitje ushtarake me ushtrinë kineze.
Në korrik 2025, një trajnim dhjetëditor i njësive speciale të ushtrive të Serbisë dhe Kinës u mbajt në provincën kineze Hebei në veri të atij vendi, pavarësisht paralajmërimit të Brukselit ndaj Beogradit.
Ishte stërvitja e parë e përbashkët ushtarake midis Kinës dhe Serbisë.
Ndryshe nga vitet e mëparshme, që nga viti 2022 nuk ka pasur ushtrime të përbashkëta midis Serbisë dhe Rusisë dhe Bjellorusisë.
Serbia është kritikuar nga Bashkimi Evropian për ushtrime të përbashkëta me këto vende.
Kjo është arsyeja pse Beogradi anuloi pjesëmarrjen në ushtrimet ruso-bjelloruse-serbe në vitin 2020, sepse ato u mbajtën në Bjellorusi në një kohë kur ai vend u trondit nga një krizë politike pas zgjedhjeve presidenciale.
