Një thirrja publike e Ministrisë së Minierave dhe Energjisë të Serbisë, e dedikuar kompanive amerikane të interesuara për ndërtimin e Hidrocentralit "Gjerdap 3", e publikuar në faqen e Ambasadës së Shteteve të Bashkuara në Beograd, më 3 qershor, ka nxitur reagime të shumta te fqinji verior i Kosovës.

Afati për aplikim në thirrjen publike përfundoi më 25 qershor, ndërsa sipas ministres së Minierave dhe Energjisë, Dubravka Gjedoviq Handanoviq, gjashtë kompani amerikane kanë shprehur interes për ndërtimin e "Gjerdap 3", raporton gazeta Danas, transmeton KosovaPress.

Sipas saj, nuk ka asnjë dyshim se pushteti aktual ka vendosur t'ua besojë amerikanëve ndërtimin e këtij hidrocentrali.

Kjo, siç raporton Danas, u bë disi e qartë që në gusht të vitit 2022, kur ish-ministrja e Minierave dhe Energjisë, Zorana Mihajloviq, u takua me presidentin e kompanisë amerikane "Bechtel", Stuart Jones.

Ky i fundit pati deklaruar atëherë se "Bechtel" është i interesuar të shqyrtojë më hollësisht mundësitë për bashkëpunim me Serbinë në sektorin e energjisë, ndër të tjera edhe përmes financimit të studimit paraprak të fizibilitetit për projektin e hidrocentralit reverzibil "Gjerdap 3".

Më pas, kjo kompani amerikane, me shpenzimet e veta, përgatiti studimin paraprak të arsyeshmërisë për "Gjerdap 3", me gjithë që, siç shkruan mediumi, ky dokument nuk është bërë publik dhe nuk dihet se çfarë përfundimesh ka nxjerrë. Studimi thuhet se përfundoi gjatë vitit 2024.

Gjithçka që publiku di për këtë studim është marrë nga njoftimet dhe deklaratat e përfaqësuesve të Ministrisë së Minierave dhe Energjisë, raporton Danas.

Bazuar në këto informacione, dihet se janë analizuar disa variante të kapacitetit të instaluar (1.200 MË, 1.800 MË dhe 2.400 MË), si dhe karakteristikat e fuqisë balancuese.

Ndërtimi i këtij hidrocentrali do të varet edhe nga pëlqimi i Rumanisë, pasi zyrtarët rumunë disa vite më parë kishin shprehur shqetësimin se "Gjerdap 3" mund të rrezikonte funksionimin e "Gjerdap 1" dhe "Gjerdap 2".

Megjithatë, Ministria ka pohuar se studimi paraprak i arsyeshmërisë, së bashku me studimin hidrologjik, kanë treguar se ndikimi i përgjithshëm vjetor i "Gjerdap 3" është pozitiv për prodhimin e energjisë elektrike në "Gjerdap 1" dhe "Gjerdap 2".

Kulmi i procesit të besimit të ndërtimit të "Gjerdap 3" kompanive amerikane, siç shkruan Danas, ishte nënshkrimi i Marrëveshjes për Bashkëpunim Strategjik në fushën e energjisë, të cilën në shtator të vitit 2024 e nënshkruan ministri i Punëve të Jashtme të Serbisë, Marko Gjuriq, dhe nënsekretari amerikan për Rritje Ekonomike, Energji dhe Mjedis, Jose Fernandez.

"Kjo marrëveshje do të zgjerojë mundësitë për kompanitë amerikane që të investojnë në sektorin energjetik të Serbisë, duke përfshirë promovimin e investimeve amerikane që do të forcojnë partneritetin strategjik ndërmjet SHBA-së dhe Serbisë", thuhej në njoftimin e Departamentit Amerikan të Shtetit pas nënshkrimit të marrëveshjes, transmeton gazeta, shkrimi i së cilës thotë se deri më tani, sa i përket përgatitjes së projektit "Gjerdap 3", gjithçka është zhvilluar pikërisht ashtu siç ishte parashikuar në dokument.

Fillimisht, Serbia ka formuar një grup pune. Ajo ia ka dorëzuar SHBA-së thirrjen publike me qëllim informimin e kompanive amerikane të interesuara për të konkurruar për projektin. SHBA-ja e ka publikuar këtë thirrje. Gjithçka është bërë sipas marrëveshjes, shkruan Danas.

Megjithatë, vëmendjen më të madhe e tërheq fjalia në fillim të marrëveshjes ku thuhet se "ky bashkëpunim mund të luajë një rol jetik në përmirësimin e sigurisë së furnizimit me energji të Serbisë, duke siguruar njëkohësisht përfitime të rëndësishme shtesë për sigurinë energjetike të Shteteve të Bashkuara."

Shkrimi i Danas shtron edhe pyetjen nëse krejt kjo do të thotë se SHBA-ja do të bëhet pronare e këtij hidrocentrali, duke forcuar praninë e saj në sektorin energjetik të Serbisë, i cili aktualisht është nën ndikimin e Rusisë dhe Kinës, apo qëllimi i marrëveshjes është thjesht pjesëmarrja e kompanive amerikane në ndërtimin e tij.

Një pjesë tjetër e rëndësishme e dokumentit është se "Serbia i përjashton nga tatimi mbi vlerën e shtuar (TVSH) dhe nga detyrimet doganore transaksionet që kryhen në lidhje me projektet".

Plani për ndërtimin e hidrocentralit "Gjerdap 3" daton që në vitet tetëdhjetë të shekullit të kaluar, pas përfundimit të ndërtimit të "Gjerdap 2".