Reagimi i Dhomave të Specializuara të Kosovës ndaj raportit të fundit të BHRC është, në vetvete, i jashtëzakonshëm. Gjykatat ndërkombëtare rrallë i përgjigjen publikisht dhe institucionalisht raporteve të të drejtave të njeriut në një mënyrë kaq të drejtpërdrejtë. Duke vepruar kështu, Gjykata pa dashje e ka rritur rëndësinë e raportit dhe ka siguruar që ai të marrë vëmendje shumë më të madhe publike sesa mund të kishte marrë ndryshe. Në shumë mënyra, vetë reagimi zbulon thellësinë e krizës së legjitimitetit që tani rrethon Dhomat e Specializuara të Specializuara.

Raporti i përgatitur nga Komiteti i Avokatëve për të Drejtat e Njeriut të Anglisë dhe Uellsit ishte i kujdesshëm dhe i përmbajtur si në ton ashtu edhe në përfundime. Ai theksoi vazhdimisht se ishte një shqyrtim paraprak, jo një përcaktim përfundimtar ligjor, dhe se qëllimi i tij ishte të identifikonte shqetësimet që meritonin shqyrtim të mëtejshëm, në vend që të bënte gjetje përfundimtare të shkeljeve të të drejtave të njeriut.

Megjithatë, Gjykata reagoi sikur raporti të përfaqësonte një sfidë serioze ndaj autoritetit të saj. Deklarata e Dhomës së Specializuar të ... Komisioni i të Drejtave të Njeriut (KBHRC) nuk është palë në procedurat gjyqësore dhe as nuk ka të drejtë të qëndrojë para Gjykatës. Raportet për të drejtat e njeriut nuk përcaktojnë vendimet; roli i tyre është të shqyrtojnë nëse institucionet gjyqësore përputhen me standardet e pranuara të drejtësisë, paanshmërisë dhe procesit të rregullt ligjor. Më problematike është përpjekja e Gjykatës për të shpërfillur aspekte të raportit sepse disa nga çështjet e ngritura përputhen me argumentet e paraqitura tashmë nga Mbrojtja. Kjo kritikë nuk i reziston shqyrtimit. Nëse ekipet e mbrojtjes ngrenë shqetësime në lidhje me paraburgimin e zgjatur, barazinë e armëve, zbulimin ose çekuilibrin procedural, kjo nuk i bën automatikisht këto shqetësime të pavlefshme, partiake ose të motivuara politikisht. Garancitë për gjykim të drejtë ekzistojnë pikërisht për të siguruar që edhe të akuzuarit më të papëlqyeshëm të marrin drejtësi sipas ligjit.

Vetë raporti i BHRC e vendos këtë parim në qendër të drejtësisë penale ndërkombëtare. Ai kujton paralajmërimin e artikuluar në Nuremberg nga Robert Jackson: se trajtimi i të akuzuarit në fund të fundit përcakton legjitimitetin e drejtësisë që po jepet. Kjo mbetet "Graali i shenjtë" i drejtësisë penale dhe veçanërisht i drejtësisë penale ndërkombëtare - drejtësia e procedurave dhe prezumimi i pafajësisë derisa fajësia të provohet përtej çdo dyshimi të arsyeshëm. Kjo është arsyeja pse përgjigjja e KSHC-së duket mbrojtëse kur zgjeron diskutimin për të përfshirë viktimat, prokurorët dhe aktorët institucionalë. Viktimat padyshim kanë të drejta të rëndësishme: të drejtën për pjesëmarrje, njohje dhe drejtësi. Por shqyrtimi i të drejtave të të akuzuarve nuk është mohim i të drejtave të viktimave. Është një kusht i domosdoshëm për vetë drejtësinë legjitime.Një shqyrtim i gjykimit të drejtë nuk ka për qëllim të vlerësojë nëse institucionet ndihen të mbrojtura; ai ka për qëllim të shqyrtojë nëse të akuzuarit po trajtohen sipas standardeve që vetë Gjykata pretendon se i mban. Ajo që e bën reagimin e Gjykatës veçanërisht mbresëlënës është se raporti i BHRC-së nuk shkon aq larg sa do të shkonin shumë kritikë në Kosovë.

Raporti është i matur dhe ligjërisht i kujdesshëm. Megjithatë, edhe brenda këtyre kufijve, ai identifikon çështje që lidhen drejtpërdrejt me perceptimet e drejtësisë dhe paanshmërisë. Një shembull veçanërisht i rëndësishëm ka të bëjë me marrëdhënien midis Dhomave dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar. Raporti i referohet takimeve diplomatike të ndjekura bashkërisht nga Presidenti i Gjykatës dhe Prokurori i Specializuar dhe rekomandon që takime të tilla duhet të rregullohen përmes një protokolli të publikuar, me zbulimin e palëve të përfshira në procedurat në vazhdim. Ai gjithashtu sugjeron që aty ku aktorët institucionalë të Gjykatës takohen së bashku, duhet të jetë i pranishëm edhe një përfaqësues i interesave të mbrojtjes. Ky është një rekomandim i jashtëzakonshëm në vetvete sepse pasqyron shqetësimin për shfaqjen e afërsisë institucionale midis Dhomave dhe Prokurorit. Raporti gjithashtu ngre shqetësime në lidhje me marrjen në pyetje gjyqësore të dëshmitarëve në procedurat Thaçi etj. Raporti vëren se ekipet e mbrojtjes kundërshtuan shumë herët në gjyq atë që ata e përshkruan si një rol tepër ndërhyrës nga gjyqtarët gjatë marrjes në pyetje të dëshmitarëve. Sipas raportit, mbrojtja argumentoi se gjyqtarët po e zgjeronin në mënyrë efektive çështjen e prokurorisë duke pyetur dëshmitarët mbi materiale që ende nuk ishin futur në prova dhe duke "nxjerë pista të reja hetimi". Trupi Gjykues u përgjigj se kompetencat e tij të pyetjeve ishin "të gjera" dhe jo të kufizuara nga paraqitja e provave nga prokuroria. Rëndësia e kësaj çështjeje nuk është nëse gjyqtarët zyrtarisht i kanë kompetenca të tilla sipas Rregullave. Shqetësimi më i thellë është perceptimi i krijuar kur gjyqtarët duket se ndihmojnë prokurorinë në përcaktimin e çështjes së saj. Vetë raporti vëren se, nga perspektiva e barazisë së armëve, "Mbrojtja është në thelb në disavantazh" dhe se "Prokurori i Specializuar ... nuk ka nevojë të vërtetë për ndihmë nga gjyqtarët". Këto nuk janë akuza politike; ato janë shqetësime që shkojnë në zemër të paanshmërisë gjyqësore dhe shfaqjes së drejtësisë. Raporti gjithashtu thekson problemet strukturore që lidhen me paraburgimin dhe lirimin e përkohshëm. Ai vëren se pavarësisht viteve të procedurave dhe paraburgimit të zgjatur, lirimi i përkohshëm para Gjykatës së Lartë ka qenë jashtëzakonisht i rrallë.

Më tej vëren se Marrëveshja e Shtetit Pritës me Holandën krijon pengesa strukturore që e bëjnë lirimin jashtëzakonisht të vështirë në praktikë, duke ngritur shqetësime në lidhje me pajtueshmërinë me Nenin 5 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe Nenin 9 të ICCPR-së. Përsëri,Këto nuk janë akuza radikale, por shqetësime të formuluara ligjërisht për të drejtat e njeriut, me të cilat çdo gjykatë që pretendon respektimin e standardeve ndërkombëtare duhet të jetë e përgatitur të merret hapur dhe me besim. Megjithatë, edhe kjo kritikë e përmbajtur shkaktoi një përgjigje të pazakontë mbrojtëse institucionale. Ky reagim përforcon një perceptim më të gjerë që tashmë është i përhapur në shoqërinë e Kosovës: se

Gjykata është gjithnjë e më e ndjeshme ndaj kritikave sepse po përballet me një krizë në thellim të legjitimitetit dhe besimit publik. Çështja më e thellë e ekspozuar si nga raporti i BHRC-së ashtu edhe nga reagimi i DHSK-së ndaj tij është se legjitimiteti i drejtësisë penale ndërkombëtare varet jo vetëm nga formalizmi ligjor, por edhe nga besimi publik se drejtësia po administrohet në mënyrë të drejtë dhe të paanshme. Gjykatat mund të lëshojnë vendime ligjërisht të detyrueshme, por nëse shoqëria më e prekur nga ato vendime nuk e percepton më institucionin si legjitim, autoriteti i këtyre vendimeve në mënyrë të pashmangshme dobësohet. Ky është pikërisht shqetësimi i ngritur në debatin më të gjerë që po zhvillohet tani në Kosovë. Gjithnjë e më shumë, shumë njerëz nuk e shohin më DHSK-në si një institucion neutral të drejtësisë, por si një mekanizëm të imponuar politikisht të shkëputur nga shoqëria në emër të së cilës supozohet se po jepet drejtësia.

Ky perceptim mund të jetë i drejtë ose i padrejtë, por ekziston - dhe përgjigja mbrojtëse e Gjykatës ndaj kritikave edhe të kujdesshme rrezikon ta thellojë më tej atë perceptim. Rëndësia e kësaj shtrihet përtej vetë Kosovës. Drejtësia penale ndërkombëtare po përballet tashmë me kontestime politike në rritje, rënie të konsensusit ndërkombëtar dhe dobësim të besimit në nivel global. Prandaj, kriza e legjitimitetit që rrethon DHSK-në ka rëndësi jo vetëm për Kosovën, por edhe për besueshmërinë e drejtësisë penale ndërkombëtare në një kuptim më të gjerë. Nëse gjykatat perceptohen si selektive, të formësuara politikisht ose të pabalancuara proceduralisht, ato rrezikojnë të minojnë vetë parimet për të cilat janë krijuar. Në fund të fundit, legjitimiteti i drejtësisë penale ndërkombëtare nuk mund të mbështetet vetëm në formalizmin procedural ose vetë-afirmimin institucional. Varet nëse gjykatat janë të afta të bindin shoqëritë se drejtësia po jepet në mënyrë të drejtë, të paanshme dhe të besueshme.

Reagimet mbrojtëse institucionale ndaj shqyrtimit të matur të të drejtave të njeriut nuk e forcojnë atë legjitimitet. Përkundrazi, ato rrezikojnë të përforcojnë vetë dyshimet që raporte të tilla kërkojnë të shqyrtojnë.por edhe në besimin e publikut se drejtësia po administrohet në mënyrë të drejtë dhe të paanshme. Gjykatat mund të lëshojnë vendime ligjërisht të detyrueshme, por nëse shoqëria më e prekur nga ato vendime nuk e percepton më institucionin si legjitim, autoriteti i këtyre vendimeve në mënyrë të pashmangshme dobësohet. Ky është pikërisht shqetësimi i ngritur në debatin më të gjerë që po zhvillohet tani në Kosovë. Gjithnjë e më shumë, shumë njerëz nuk e shohin më Dhomat e Specializuara të KSK-së si një institucion neutral të drejtësisë, por si një mekanizëm të imponuar politikisht të shkëputur nga shoqëria në emër të së cilës supozohet se po jepet drejtësia.

Ky perceptim mund të jetë i drejtë ose i padrejtë, por ekziston - dhe përgjigja mbrojtëse e Gjykatës ndaj kritikave edhe të kujdesshme rrezikon ta thellojë më tej atë perceptim. Rëndësia e kësaj shtrihet përtej vetë Kosovës. Drejtësia penale ndërkombëtare tashmë po përballet me kontestime politike në rritje, rënie të konsensusit ndërkombëtar dhe dobësim të besimit në nivel global. Prandaj, kriza e legjitimitetit që rrethon Dhomat e Specializuara të KSK-së ka rëndësi jo vetëm për Kosovën, por edhe për besueshmërinë e drejtësisë penale ndërkombëtare në një kuptim më të gjerë. Nëse gjykatat perceptohen si selektive, të formësuara politikisht ose të pabalancuara proceduralisht, ato rrezikojnë të minojnë vetë parimet për të cilat janë krijuar për të mbrojtur. Në fund të fundit, legjitimiteti i drejtësisë penale ndërkombëtare nuk mund të mbështetet vetëm në formalizmin procedural ose vetë-afirmimin institucional. Varet nëse gjykatat janë të afta të bindin shoqëritë se drejtësia po jepet në mënyrë të drejtë, të paanshme dhe të besueshme.

Reagimet mbrojtëse institucionale ndaj shqyrtimit të matur të të drejtave të njeriut nuk e forcojnë atë legjitimitet. Përkundrazi, ato rrezikojnë të përforcojnë pikërisht dyshimet që raporte të tilla kërkojnë të shqyrtojnë.por edhe në besimin e publikut se drejtësia po administrohet në mënyrë të drejtë dhe të paanshme. Gjykatat mund të lëshojnë vendime ligjërisht të detyrueshme, por nëse shoqëria më e prekur nga ato vendime nuk e percepton më institucionin si legjitim, autoriteti i këtyre vendimeve në mënyrë të pashmangshme dobësohet. Ky është pikërisht shqetësimi i ngritur në debatin më të gjerë që po zhvillohet tani në Kosovë. Gjithnjë e më shumë, shumë njerëz nuk e shohin më Dhomat e Specializuara të KSK-së si një institucion neutral të drejtësisë, por si një mekanizëm të imponuar politikisht të shkëputur nga shoqëria në emër të së cilës supozohet se po jepet drejtësia. Ky perceptim mund të jetë i drejtë ose i padrejtë, por ekziston - dhe përgjigja mbrojtëse e Gjykatës ndaj kritikave edhe të kujdesshme rrezikon ta thellojë më tej atë perceptim.

Rëndësia e kësaj shtrihet përtej vetë Kosovës. Drejtësia penale ndërkombëtare tashmë po përballet me kontestime politike në rritje, rënie të konsensusit ndërkombëtar dhe dobësim të besimit në nivel global. Prandaj, kriza e legjitimitetit që rrethon Dhomat e Specializuara të KSK-së ka rëndësi jo vetëm për Kosovën, por edhe për besueshmërinë e drejtësisë penale ndërkombëtare në një kuptim më të gjerë. Nëse gjykatat perceptohen si selektive, të formësuara politikisht ose të pabalancuara proceduralisht, ato rrezikojnë të minojnë vetë parimet për të cilat janë krijuar për të mbrojtur. Në fund të fundit, legjitimiteti i drejtësisë penale ndërkombëtare nuk mund të mbështetet vetëm në formalizmin procedural ose vetë-afirmimin institucional. Varet nëse gjykatat janë të afta të bindin shoqëritë se drejtësia po jepet në mënyrë të drejtë, të paanshme dhe të besueshme. Reagimet mbrojtëse institucionale ndaj shqyrtimit të matur të të drejtave të njeriut nuk e forcojnë atë legjitimitet. Përkundrazi, ato rrezikojnë të përforcojnë pikërisht dyshimet që raporte të tilla kërkojnë të shqyrtojnë.

Legjitimiteti i drejtësisë penale ndërkombëtare nuk mund të mbështetet vetëm në formalizmin procedural ose vetëpohimin institucional. Varet nëse gjykatat janë të afta të bindin shoqëritë se drejtësia po jepet në mënyrë të drejtë, të paanshme dhe të besueshme. Reagimet mbrojtëse institucionale ndaj shqyrtimit të matur të të drejtave të njeriut nuk e forcojnë atë legjitimitet. Përkundrazi, ato rrezikojnë të përforcojnë vetë dyshimet që raporte të tilla kërkojnë të shqyrtojnë.Legjitimiteti i drejtësisë penale ndërkombëtare nuk mund të mbështetet vetëm në formalizmin procedural ose vetëpohimin institucional. Varet nëse gjykatat janë të afta të bindin shoqëritë se drejtësia po jepet në mënyrë të drejtë, të paanshme dhe të besueshme. Reagimet mbrojtëse institucionale ndaj shqyrtimit të matur të të drejtave të njeriut nuk e forcojnë atë legjitimitet. Përkundrazi, ato rrezikojnë të përforcojnë vetë dyshimet që raporte të tilla kërkojnë të shqyrtojnë.

Mund të jetë gjithashtu e rëndësishme të theksohet se Gjykata e Lartë i drejtohet një grupi shumë specifik zgjedhor, duke pasur parasysh se si autorët e dyshuar ashtu edhe shumica e viktimave janë shqiptarë të Kosovës dhe jo serbë, në kundërshtim me disa perceptime publike. Nëse një pjesë e konsiderueshme e popullsisë shumicë të Kosovës e hedh poshtë Gjykatën si të palegjitimuar ose të përfaqësuar - siç demonstrohet nga protestat e 17 shkurtit nën sloganin "JO NË EMRIN TIM" - atëherë pretendimet se Gjykata vepron në emër të viktimave mund të bëhen shumë më të vështira për t'u mbështetur si një argument legjitimues.

/Kosovapress/