Përveç që përhapnin mesazhe në kanalet e Telegramit për ta mohuar gjenocidin në Srebrenicë dhe për ta lartësuar kriminelin e dënuar të luftës, Ratko Mlladiq, organizatat e ekstremit të djathtë dhe grupet joformale në Serbi kanë ndërmarrë veprime të ngjashme edhe nëpër rrugë.

Përmes grafiteve, posterave dhe banderolave në hapësirat publike, ata përcollën të njëjtat mesazhe.

Në përvjetorin e gjenocidit, kanalet në Telegram të organizatave dhe grupeve joformale si “Patrulla Popullore”, “Veprimi Serb”, “Klubi 451” dhe “Sparta Serbe”, u mbushën me pretendime se Srebrenica ishte “çliruar”, se gjenocidi ishte “mit” dhe se Ratko Mlladiq ishte “hero”.

Radio Evropa e Lirë (REL) nuk ka marrë asnjë përgjigje nga Telegrami në lidhje me mënyrën se si ata e mbikëqyrin përmbajtjen që promovon gjuhën e urrejtjes dhe mohimin e gjenocidit, transmeton KosovaPress.

Paralelisht me mesazhet online, grupet e ekstremit të djathtë në Serbi njoftuan se kishin organizuar tubime me pishtarë, kishin shkruar grafiti në mbështetje të Mlladiqit dhe kishin penguar heqjen e posterave që lartësonin krimet e luftës.

Tridhjetë e një vjetori i gjenocidit të Srebrenicës në Beograd u shënua gjithashtu nga një sulm nga huliganët ndaj aktivistit dhe shkrimtarit Vladimir Arsenijeviq, themeluesit të shoqatës “Krokodili”, në prag të tubimit përkujtimor të asaj shoqate për viktimat e Srebrenicës.

Organizatorët e anuluan ngjarjen për shkak të incidentit.

Në vendin ku duhej të zhvillohej kjo ngjarje përkujtimore, ishte shkruar mbishkrimi "Ratko Mlladiq hero", dhe nën disa prej grafiteve ishte nënshkruar organizata e ekstremit të djathtë "Klubi 451".

Veprime dhe mesazhe të tilla, sipas Isidora Stakiq, një studiuese në Qendrën e Beogradit për Politikat e Sigurisë, në përgjithësi nuk ndëshkohen në Serbi sepse janë “në përputhje” me politikën zyrtare serbe.

"E vetmja gjë që mund të dëgjojmë nga institucionet serbe është mohimi se ishte gjenocid", thotë ajo.

Autoritetet në Serbi nuk e pranojnë se në Srebrenicë ka ndodhur gjenocid, por në vend të kësaj flasin për një “krim të tmerrshëm” dhe një “masakër”.

Ndërkohë, në Bosnje e Hercegovinën fqinje, përvjetori i krimit më të rëndë në tokën evropiane pas Luftës së Dytë Botërore u shënua me një përkujtim dhe varrim kolektiv.

Çfarë narrative po përhapin grupet e ekstremit të djathtë në Telegram?

I njëjti rrëfim ose i ngjashëm rreth Srebrenicës mund të lexohet në postimet në Telegram nga disa grupe të ekstremit të djathtë në Serbi.

Gjenocidi në këtë pjesë të Bosnje e Hercegovinës lindore 31 vjet më parë quhet "çlirim".

“Ratko Mlladiq (ka) çliruar Srebrenicën me ushtarët e tij, duke shkatërruar ushtarët e armikut që refuzuan të dorëzoheshin”, thuhej në faqen e grupit të ekstremit të djathtë dhe antimigrant “Patrulla Popullore” në Telegram.

“Klubi 451” i ekstremit të djathtë e përshkruan gjithashtu gjenocidin në Srebrenicë si “fitore ndaj forcave myslimane”, dhe kanali i Telegramit “Sparta Serbe” njoftoi se emri i Ratko Mlladiqit “është gdhendur prej kohësh në historinë e përjetshme të serbizmit”.

Grupi i paregjistruar i ekstremit të djathtë "Veprimi Serb" pretendoi se gjenocidi i Srebrenicës kundër boshnjakëve është "mit".

Këto pretendime u shoqëruan me aksione në rrugë.

“Veprimi Serb” tha se, në përvjetorin e gjenocidit, anëtarët e saj organizuan një procesion me pishtarë në një mbikalim në Beograd dhe vendosën një banderolë ku shkruhej “Rroftë Srebrenica Serbe”.

Anëtarët e këtij grupi gjithashtu postuan afishe nëpër Beograd me imazhin e Ratko Mlladiqit dhe mesazhin "Hero, jo kriminel", u raportua në të njëjtin kanal.

Kanali në Telegram i "Spartës Serbe" publikoi një video të parandalimit të heqjes së posterave që lavdëronin Mlladiqin në Novi Sad.

Ai poster me mbishkrimin "Gjeneral, falëndero nënën tënde" u shfaq edhe në Beograd, dhe ishte nënshkruar nga Partia Radikale Serbe e ekstremit të djathtë e Vojsllav Sheshelit, i cili u dënua para Tribunalit të Hagës për persekutimin e kroatëve nga Vojvodina gjatë viteve ‘90.

Radikalët njoftuan se aktivistët e tyre kishin vendosur postera në gjithë Serbinë "duke shprehur mirënjohje" ndaj Mlladiqit.

Grafite që mohojnë gjenocidin në Srebrenicë, të nënshkruara nga organizata e ekstremit të djathtë “Patrulla Popullore”, u panë përsëri në fasadën e një ndërtese në zonën qendrore të këmbësorëve të Beogradit.

Ky grup është i njohur për lidhjet e tij me grupe të afërta ideologjikisht nga Rusia dhe veprimet antimigrante.

Grafiti i tyre me mbishkrimin në anglisht "i vetmi gjenocid në Ballkan ishte kundër serbëve" është fshirë që atëherë.

Grafiti “Kafe, e ëmbël, Mlladiq Ratko” dhe mbishkrimi “Gjeneral, faleminderit për Srebrenicën” janë nënshkruar nga “Klubi 451”, i cili, sipas njoftimeve, ka anëtarë edhe në Republikën Sërpska, entitetin serb të Bosnje e Hercegovinës.

Radio Evropa e Lirë kontaktoi organizatat e mëposhtme, kontaktet e të cilave janë në dispozicion të publikut: "Klubi 451", Veprimi Serb dhe Partia Radikale Serbe.

“Klubi 451” dërgoi një përgjigje humoristike pa një përgjigje të qartë për pyetjen se cili ishte qëllimi i veprimeve të tyre dhe nëse po mohonin se më shumë se 8.300 boshnjakë u vranë në Srebrenicë në vitin 1995. “Veprimi Serb” u përgjigj se gjithçka ishte “shkruar qartë” në postimin e tyre në Telegram.

Cilat janë faktet?

Gjenocidi i Srebrenicës ndodhi gjatë luftës në Bosnje e Hercegovinë, e cila zgjati nga viti 1992 deri në vitin 1995.

Qysh në vitin 1992, qyteti i Srebrenicës u bë strehë për refugjatët nga Bratunaci, Zvorniku, Vlasenica dhe komuna të tjera që ishin pushtuar nga forcat serbe të Bosnjës.

Në prill të vitit 1993, ajo u shpall zonë e sigurt e Kombeve të Bashkuara, e lirë nga çdo sulm i armatosur ose luftime.

Enklava më pas mbeti e izoluar nga territori i kontrolluar nga autoritetet në Sarajevë, me mungesa të vazhdueshme të ushqimit, ilaçeve dhe karburantit.

Forcat e Ushtrisë së Republikës Sërpska, nën komandën e Ratko Mlladiqit, filluan një sulm ndaj enklavës më 6 korrik 1995 dhe më 11 korrik hynë në Srebrenicë pavarësisht statusit të saj si zonë e mbrojtur.

Në ditët pas rënies së qytetit, më shumë se 25.000 njerëz, përfshirë fëmijë dhe të moshuar, u zhvendosën me forcë nga Potoçari, ndërsa mijëra burra dhe djem boshnjakë u ndanë nga familjet e tyre ose u kapën gjatë përpjekjeve për të depërtuar në territorin e kontrolluar nga Ushtria e Republikës së Bosnje e Hercegovinës.

Shumica e tyre u vranë më pas.

Të burgosurit u çuan në disa vende përreth Bratunacit dhe Zvornikut, ku u ekzekutuan sistematikisht dhe u varrosën në varre masive, shumë prej të cilave u gërmuan më vonë për t’i mbuluar gjurmët e krimeve.

Tribunali Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë dhe Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë kanë përcaktuar se vrasja e më shumë se 8.000 burrave dhe djemve boshnjakë pas rënies së Srebrenicës përbën gjenocid.

Tri dekada pas gjenocidit të Srebrenicës, më shumë se 50 njerëz janë dënuar me rreth 780 vjet burgim në total, ndërsa pesë prej tyre janë dënuar me burgim të përjetshëm, përfshirë ish-komandantin e Ushtrisë së Republikës Sërpska, Ratko Mlladiq, dhe ish-presidentin e Republikës Sërpska, Radovan Karaxhiq.

Që nga viti 2003, 6.782 viktima të gjenocidit janë varrosur në Qendrën Përkujtimore në Potoçari.

Rreth 250 nga të vrarët u varrosën në vende të tjera sipas dëshirave të familjeve, ndërsa më shumë se 1.000 persona janë ende të zhdukur.

“Atmosferë mohimi”

Isidora Stakiq, hulumtuese në Qendrën e Beogradit për Politikat e Sigurisë, thotë se mesazhet nga grupet e ekstremit të djathtë që festojnë në mënyrë të hapur heroizmin e Mlladiqit janë "ekstreme", por ato prapëseprapë "kontribuojnë në narrativen zyrtare".

Ai shton se përvjetori i gjenocidit në Serbi organizohet vetëm nga organizata të caktuara të shoqërisë civile dhe se nuk ka asnjë "përkujtim zyrtar".

“Institucionet shtetërore nuk e kanë shënuar kurrë këtë datë, as këtë vit”, thotë ajo.

Dita Ndërkombëtare e Përkujtimit për Viktimat e Gjenocidit të Srebrenicës u shënua nga Iniciativa Rinore për të Drejtat e Njeriut, organizata joqeveritare, me një ceremoni me qirinj dhe vendosje lulesh në qendër të Beogradit. Ngjarja u pengua nga disa personave që flisnin përmes megafonëve aty pranë.

Tubimi i organizatës joqeveritare Krokodil nuk u mbajt për shkak të një sulmi nga huliganët ndaj aktivistit të saj Vladimir Arsenijeviq.

Stakiq thekson se Qeveria në Serbi po i relativizon krimet e luftës, po mohon gjenocidin dhe po përhap një narrativë të rreme të fajit kolektiv.

“Po përhapet vazhdimisht gënjeshtra se njohja e gjenocidit në Srebrenicë do të thotë se i gjithë populli serb është gjenocidal”, thotë Stakiq.

Presidenti serb Aleksandar Vuçiq tha të shtunën se është koha për të treguar respekt për viktimat boshnjake të Srebrenicës.

Sarajeva përcolli arkivolet e dhjetë viktimave të gjenocidit në Srebrenicë

“Ndryshe nga të tjerët, ne tregojmë respekt dhe gjithmonë përulemi thellësisht para viktimave, ky është detyrimi ynë, duke vepruar kështu tregojmë se jemi njerëz”, tha Vuçiq.

Megjithatë, një vit më parë, qeveria dhe mediat proqeveritare akuzuan studentët në protesta dhe aktivistët antiqeveritarë se donin ta shpallnin popullin serb gjenocidal.

Ky ishte mesazhi kryesor i fushatës shtetërore kundër miratimit të Rezolutës së Kombeve të Bashkuara për Srebrenicën 2024, edhe pse dokumenti nuk përmend asnjë popull apo shtet.

Mesazhi "Serbët nuk janë një popull gjenocidal" u shfaq në tabela reklamash në të gjithë Serbinë.

Në vitin 2007, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në Hagë lëshoi një vendim në të cilin, ndër të tjera, e shpalli Serbinë fajtore për mosparandalimin e gjenocidit dhe njoftoi se Serbia kishte shkelur detyrimin e saj për të ndëshkuar autorët e gjenocidit.