Kërcënimet në rritje me dezinformim ndaj demokracisë, manipulimi i krijuar nga inteligjenca artificiale dhe dobësimi i modeleve të qëndrueshme të gazetarisë, u trajtuan në debatin “Roli i Agjencive të Lajmeve në Luftimin e Dezinformimit në Evropë”, ku morën pjesë politikëbërës të lartë evropianë, drejtues mediash, agjenci lajmesh dhe përfaqësues të industrisë në Parlamentin Evropian në Bruksel. Të gjithë këta të mbledhur nga Aleanca Evropiane e Agjencive të Lajmeve (EANA), ku bënë pjesë edhe agjencia kosovare e lajmeve KosovaPress.

I organizuar nga nënkryetaret e Parlamentit Evropian, Pina Picierno dhe Antonella Sberna, aktiviteti përfshiu një fjalim kryesor nga Henna Virkkunen, nënkryetare ekzekutive e Komisionit Evropian për Sovranitet Teknologjik, Siguri dhe Demokraci, si dhe komisionere evropiane për Teknologjitë Digjitale dhe të Avancuara, dhe ndërhyrje nga përfaqësues të Parlamentit Evropian, shoqatave evropiane të mediave, agjencive të lajmeve dhe palëve të tjera të interesuara.

Duke hapur debatin, presidenti i EANA-s dhe drejtori ekzekutiv i ANSA-s, Stefano De Alessandri, paralajmëroi se me lejimin që të fitojnë aktorët e dezinformimit, humbet kontrolli mbi demokracinë. Sipas tij, agjencitë e lajmeve janë “shtylla kurrizore e sistemit informativ të Evropës” dhe se “e vërteta nuk përhapet rastësisht — ajo përhapet përmes investimeve”. Ai gjithashtu theksoi se sistemet e inteligjencës artificiale “nuk mund të ndërtohen mbi gazetari të papaguar” dhe e quajti të drejtën e autorit “aset strategjik për demokracinë evropiane”.

Nënkryetarja e Parlamentit Evropian, Pina Picierno, e nënvizoi rëndësinë e agjencive të pavarura të lajmeve, duke i quajtur ato “shtylla kurrizore të sistemit informativ”. Ajo e përshkroi dezinformimin si “armë” që përdoret “për të ngatërruar, përçarë dhe dobësuar demokracitë”, duke shtuar se “faktet kanë rëndësi sepse demokracia mund të funksionojë vetëm kur qytetarët kanë qasje në informacion të vërtetë”.

“Shikoni çfarë ka bërë dhe vazhdon të bëjë Rusia. Vetëm si shembull, jo shumë kohë më parë, kur Vladimir Solovyov, një propagandist rus i sanksionuar, një njeri që një ditë pas pushtimit të Ukrainës festonte në televizion mundësinë e luftës bërthamore, ishte gati të merrte hapësirë në televizionin publik italian, unë thashë jo. Kjo nuk ka të bëjë me lirinë e shprehjes. Liria e shprehjes është vlerë. Por makina propagandistike nuk është gazetari. Një megafon për një regjim autoritar nuk është zë që transmetuesi publik duhet ta amplifikojë. Dhe jam krenare që në atë rast u mor vendimi i duhur. Por le të jemi të sinqertë. Një betejë e fituar nuk do të thotë luftë e fituar. Sfida është vendimtare dhe kjo është arsyeja pse roli juaj si agjenci profesionale dhe të pavarura të lajmeve është absolutisht qendror në përgjigjen tonë”, tha Picierno.

Nënkryetarja tjetër e PE-së, Antonella Sberna, theksoi rëndësinë e informacionit të verifikuar në një mjedis gjithnjë e më të drejtuar nga inteligjenca artificiale, duke deklaruar se “kur agjencitë e lajmeve publikojnë diçka, ne mund t’i besojmë”, dhe nënvizoi nevojën “për të krijuar një ekosistem ku ato të mund të vazhdojnë të punojnë në kushte të qëndrueshme”.

“Në Itali themi: nëse e ka thënë ANSA, atëherë është e vërtetë. (...) Nëse ANSA thotë diçka, dhe njësoj natyrisht edhe agjencitë e tjera në vendet e tyre, ne supozojmë se informacioni është pastruar, është krijuar saktë dhe është kontrolluar para publikimit. Është ANSA në Itali, por edhe agjencitë e tjera në vende të tjera. Ndonjëherë nuk janë të parat, por e dimë se kur publikoni diçka, mund t’ju besojmë. Dhe mendoj se përpjekja që duhet të bëjmë sot është kjo: të bashkojmë Komisionin Evropian, Parlamentin Evropian (...) dhe të gjithë ata që duan ta mbajnë gjallë këtë sistem — duhet të krijojmë një ekosistem ku ato të mund të vazhdojnë të punojnë në kushte që i shërbejnë të mirës publike”, tha Antonella Sberna.

E kolegu i këtyre të dyjave, Victor Negrescu, iu drejtua pjesëmarrësve përmes një videomesazhi, duke vlerësuar se agjencitë e lajmeve luajnë një rol kritik, duke qenë një nga burimet më të besueshme në zinxhirin e informacionit.

“Ju verifikoni, ju ofroni fakte kur zhurma më e madhe dominon hapësirën publike. Kjo përgjegjësi është e jashtëzakonshme dhe dua t’ju falënderoj për këtë. (...) Një demokraci rezistente është ajo ku njerëzit mund të dallojnë mjetet nga shtrembërimi. Le të jem shumë i qartë. Kjo është një përgjegjësi e përbashkët. Institucionet evropiane, qeveritë kombëtare, gazetarët dhe agjencitë e lajmeve duhet të veprojnë së bashku, jo paralelisht, por në partneritet. Sepse në fund, kjo nuk ka të bëjë vetëm me luftimin e dezinformimit. Ka të bëjë me mbrojtjen e vetë demokracisë,” tha ai.

Patrick Lacroix, drejtor ekzekutiv i Belga-s dhe anëtar i bordit të EANA-s, argumentoi se agjencitë e lajmeve duhet të njihen zyrtarisht “si infrastrukturë kritike informative e Evropës”. Kjo për shkak se, sipas saj, “një demokraci e shëndetshme kërkon një rrjet faktik të papolluar për të fuqizuar vendimmarrjen”. Ai gjithashtu kërkoi forcim të kornizave të së drejtës së autorit dhe transparencë të detyrueshme për të dhënat e trajnimit të inteligjencës artificiale.

Eurodeputeti Ivaylo Valchev, anëtar i Komitetit CULT, theksoi se “gazetaria profesionale duhet të mbetet busullë për të vërtetën” në një mjedis ku informacioni qarkullon gjithnjë e më shumë pa verifikim. Ai paralajmëroi gjithashtu kundër verifikimit selektiv të fakteve dhe theksoi rëndësinë e transparencës dhe llogaridhënies në të gjithë ekosistemin informativ.

Edhe Eurodeputeti Stefano Cavedagna, që është edhe nënkryetar i Komitetit European Democracy Shield, tha se “cilësia e informacionit përfaqëson një nga kushtet thelbësore për funksionimin e duhur të demokracisë”, duke shtuar se agjencitë e lajmeve mbeten “pikë reference për të gjithë sistemin mediatik”.

Ndërkohë, ambasadorja e Rumanisë në Belgjikë, Andreea Pastarnac, theksoi se komuniteti rumun në Belgjikë është i ekspozuar ndaj shumë dezinformatave dhe se është e vështirë që lajmet e besueshme të arrijnë tek ata.

Christophe-Ëalter Petit, këshilltar i përgjithshëm i Agence France-Presse, theksoi nevojën urgjente për zbatim efektiv të legjislacionit mbi të drejtat fqinje dhe mekanizma të drejtë kompensimi për përmbajtjen gazetareske të përdorur nga platformat e mëdha digjitale dhe sistemet e inteligjencës artificiale.

Stig Orskov, drejtor ekzekutiv i ËAN-IFRA, theksoi se botuesit dhe agjencitë e lajmeve “janë së bashku në këtë luftë”, duke shtuar se organizatat mediatike të besueshme ndryshojnë thelbësisht nga rrjetet sociale sepse “mbajnë përgjegjësi për atë që publikojnë”. Ai gjithashtu hapi diskutim mbi anonimitetin online si faktor që favorizon përhapjen e dezinformimit.

Andreë Moger, drejtor ekzekutiv i Neës Media Coalition, theksoi rëndësinë e “gazetarisë së burimeve primare”, duke e përshkruar atë si “lënda e parë e së vërtetës” dhe “një nga armët më jetike kundër dezinformimit”.

Jonathan Lockëood, nënkryetar dhe këshilltar korporativ i Getty Images, paralajmëroi se “përdorimi i paautorizuar i imazheve dhe videove editoriale për trajnimin e inteligjencës artificiale dobëson bazën ekonomike të mbulimit cilësor të lajmeve”, duke theksuar se gazetaria vizuale e besueshme është gjithnjë e më kritike në epokën e përmbajtjeve sintetike të krijuara nga IA.

Claudia Nicolae, drejtore e përgjithshme e AGERPRES (Rumani), theksoi se “verifikimi i fakteve është më i kushtueshëm sesa dezinformimi” dhe argumentoi se gazetaria duhet të vazhdojë të fokusohet në prodhimin dhe promovimin e fakteve të verifikuara pavarësisht sfidave teknologjike në rritje.

Aimilios Perdikaris, anëtar i bordit të EANA-s dhe përfaqësues i agjencisë ANA-MPA nga Greqia, u fokusua në rolin institucional të agjencive të lajmeve si mbrojtëse të informacionit faktik dhe ngriti disa pyetje politike për Henna Virkkunen lidhur me të drejtat e autorit, edukimin mediatik dhe rregullimin e rrjeteve sociale. Mesazhi i tij kryesor ishte se agjencitë e lajmeve zënë një pozitë unikisht të ndjeshme brenda ekosistemit informativ sepse janë shpërndarëset kryesore të lajmeve për mediat e tjera.

Nënkryetarja ekzekutive e Komisionit Evropian, Henna Virkkunen, riafirmoi angazhimin e Komisionit për mbrojtjen e gazetarisë së pavarur dhe rezistencës demokratike, duke theksuar se “mediat e lira dhe të pavarura janë shtyllë e demokracive tona”. Ajo paralajmëroi se gazetaria cilësore po përballet me presion ekonomik në rritje për shkak të zhvillimeve teknologjike dhe tregtare, veçanërisht në epokën e inteligjencës artificiale gjeneruese, dhe theksoi se “përmbajtja mediatike është veçanërisht e vlefshme për ofruesit e IA-së, por edhe për shoqërinë tonë demokratike në tërësi”. Duke nënvizuar rëndësinë e kompensimit të drejtë dhe mbrojtjes më të fortë të të drejtës së autorit, ajo shtoi se “lufta kundër dezinformimit nuk ka të bëjë vetëm me heqjen e përmbajtjeve të rreme — ka të bëjë me sigurimin që informacioni i vërtetë, i verifikuar dhe me përgjegjësi të mund të lulëzojë në shoqërinë tonë”.

Debati përfundoi me pajtim të gjerë mbi nevojën për bashkëpunim më të ngushtë ndërmjet institucioneve evropiane, organizatave mediatike dhe aktorëve teknologjikë për të forcuar ekosistemet e informacionit të besueshëm, për të siguruar kompensim të drejtë për përmbajtjen gazetareske dhe për të mbrojtur shoqëritë demokratike nga fushatat e koordinuara të dezinformimit.

E themeluar në vitin 1956, Aleanca Evropiane e Agjencive të Lajmeve bashkon 33 agjenci kryesore të lajmeve nga vendet e BE-së dhe jashtë saj. KosovaPress është anëtare e plotë e EANA që nga shtatori i vitit 2022.

/Kosovapress/