Kur një arkeolog në portin shqiptar të Durrësit vuri re se një pemë fiku ishte rrëzuar në një zgavër pranë mureve të qytetit, në fillim nuk e kuptoi se çfarë kishte zbuluar.

Megjithatë, duke gërmuar poshtë, ai gjeti disa gurë. Ata dukeshin antikë dhe rezultuan të tillë.

Sepse kjo ishte pjesë e një amfiteatri të madh romak, i aftë të mbante 20 000 spektatorë që daton nga viti 100 pas Krishtit, shkruan Tom Chesshyre për ”Daily Mail”.

Ishte viti 1966.

Papritmas Durrësi, pas një gërmimi të madh, një arenë antike të ”re”, 66 metra të lartë.

Tirana, kryeqyteti i Shqipërisë, dhe porti i saj i afërt i Durrësit, 35 kilometra në perëndim, janë plot me zbulime të papritura.

Por, të gjitha kanë një gjë të përbashkët: Kanë vlera të shkëlqyera, aq sa Tirana sapo është renditur qyteti i tretë më i lirë në Evropë, sipas ”Post Office City Costs Barometer” për vitin 2026.

Hyrja në amfiteatrin spektakolar? 2,3 paund. Biletat për një shfaqje në Teatrin e Operas së Tiranës? 3,5 paund. Hyrja në muzetë më të mirë? 6,0 paund. Vakt me tre pjata me në një restorant luksoz që shërben kuzhinë tradicionale rajonale? Rreth 25 paund.

Ndërkohë, mund të prisni të paguani rreth 65 paund për një dhomë dyshe në një hotel elegant në Tiranë dhe fluturime vajtje-ardhje kushtojnë vetëm 30 paund.

Sigurisht që është vlerë e mirë.

Analistët në kompaninë e kartave të kreditit “Zable” madje nuk vlerësojnë së fundmi si të tillë përpara Plovdivit në Bullgari dhe Talinit në Estoni, të cilët u interpretuan të dytët dhe të tretët në një studim ”Bang For Your Buck”.

Pra, disa thonë se është me të vërtetë destinacioni më i lirë i pushimeve në qytet në Evropë.

Të eksplorosh si Tiranën ashtu edhe Durrësin, qytetin e dytë më të madh të Shqipërisë, gjatë një fundjave të gjatë është një shije e shkëlqyer e parë e një vendi më pak të vizituar. Ky i fundit është një udhëtim perfekt ditor – 2,7 paund vajtje-ardhje me autobus.

Është një kënaqësi të shëtisësh gjithë shoqërinë pranë marinës kryesore dhe amfiteatrit, me një fllad që vjen nga Adriatiku.

Një park shtrihet gjithë Bregut të detit këtu, i mbushur me statuja gladiatorësh, peshkatarësh të lashtë dhe – disi çuditërisht – figurina që përshkruajnë John Lennon, Tina Turner, Bob Dylan dhe Mick Jagger.

Këto janë shumë argëtuese.

Jagger është kapur duke kërcyer. Lennon po luan në kitarë. Dylan duket pak i hutuar se si duket në një port shqiptar. Dhe Turner mburr me gëzim po saj.

Statujat u instaluan për të simbolizuar hapjen kulturore postkomuniste.

Në fund të fundit, kanë kaluar vetëm 35 vjet që kur mbani shtypës i instaluar nga Enver Hoxha ra.

Ne kalojmë pranë Kullës Veneciane dhe ndalojmë për një picë (4,5 paund) dhe birrë ”Korça” (2,7 paund) në një bar në skelë – duke krijuar dolli për vlerën e madhe dhe duke qenë të mëdha turistike në vende të tjera të Mesdheut.

Në Tiranë vizitojmë “Shtëpinë e Gjetheve”, një ish-qendërmarrje në pyetjet e drejtimit nga Sigurimi, politika sekrete e frikshme e Hoxhës. Këtu mësojmë për vdekjen dhe njerëzit të zhdukur, se si mendojmë se ishte përgjuar dhe se si anëtarët e familjes spiunonin të afërmit.

Hoxha kishte qartë një prirje paranojake.

Gjatë pushtetit të tij ai ndërtoi 175 000 bunkerë të luftojë ose bërthamore. Njëri prej tyre është afër sheshit ”Skënderbej”, i emëruar sipas heroit kombëtar që mundi osmanët në shekullin XV.

Quhet ”Bunk'Art2” me dyer të trasha që të çojnë në dhomat ku tregohen edhe më shumë histori të tmerrshme komuniste, ndërsa arti modern shprehet të ngrejë atmosferën. Është pak një gjë e tillë në ”Bunk'Art1”, një vendstrehim edhe më i madh që do të ishte selia e Hoxhës pas një sulmi bërthamor.

Brenda, mund të vizitoni dhomën e tij të gjumit dhe shtëpinë e tij të veshur me panel prej druri, të kompletuara me një fotografi të Stalinit në tavolinë.

Ky kompleks i çuditshëm dhe i frikshëm është pranë një teleferiku që ju çon 3 000 metra lart në malin e Dajtit. Nga këtu pamjen më të mirë të kryeqytetit të Shqipërisë, me maja e dhëmbëzuara që ngrihet të keni ndjerë atë.

Megjithatë, gëzimi i Tiranës është në skenën e saj të qetë dhe ndjesia e një çlirimi nga tensioni i ditëve komuniste mbetet e prekshme.

Ushqimi është i mirë. Në Bllok, dikur shtëpia e elitës komuniste, nuk hamë tavë me mish viçi dhe shijojmë verën e mirë shqiptare në piceri ”Era”. Më pas, në Baza Bar për të dëgjuar muzikë live: një këngëtare këndon hitet e Amy Winehouse.

Birra kushton 3,6 paund. Një kamerier na ofron falas raki.

Vendasit na rezultatin për jetën në Tiranë, që e adhurojnë. Ne jemi të kënaqur: është argëtuese, është e lumtur. Nuk e di kurrë se çfarë të presësh.

Dhe e gjitha kjo është shumë e madhe ditëve të ashpra të shtypit dhe brutal të Enver Hoxhës./