Ngushtica e Hormuzit është bërë një pikë qendrore e luftës SHBA-Izrael me Iranin, pasi Teherani në fakt bllokoi një nga korridoret më të rëndësishme të transportit detar në botë, e cila transportonte rreth një të pestën e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë.

Një armëpushim dyjavor u ra dakord të martën në mbrëmje me kusht që të garantohej "kalimi i sigurt" përmes ngushticës - por analiza e BBC Verify tregon se vetëm disa anije e kanë kaluar që atëherë.

Përçarja, gjatë pesë javëve të fundit, ka dërguar valë tronditëse në të gjithë ekonominë botërore, duke rritur çmimet e energjisë dhe duke ekspozuar se sa të varura janë zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit nga ngushtica, e cila është vetëm rreth 33 km (21 milje) e gjerë në pikën e saj më të ngushtë.

Përveç energjisë, Gjiri është gjithashtu jetik për transportin e kimikateve të nevojshme për përpunimin e produkteve si mikroçipat, produktet farmaceutike dhe plehrat kimike.

Ndërsa çmimi i naftës ka rënë pas lajmit të armëpushimit, analistët e transportit detar po paralajmërojnë se për momentin presin vetëm një numër të vogël kalimesh.

“Shumica e linjave të transportit detar do të donin të merrnin detaje dhe siguri se çfarë duhet në të vërtetë për të transportuar, por këto detaje nuk janë të disponueshme”, tha Lars Jensen nga Vespucci Maritime për BBC-në.

Që kur armëpushimi hyri në fuqi, firma e ndërmjetësimit të transportit detar SSY i ka konfirmuar BBC Verify se anijet në Gjirin Persik kanë marrë një paralajmërim nga marina e Iranit se çdo anije që kërkon të kalojë pa leje "do të shënjestrohet dhe shkatërrohet".

Një imazh satelitor i Ngushticës së Hormuzit me anije të shënuara me shigjeta. Ai tregon qindra anije të grumbulluara pranë ngushticës që presin të kalojnë. Është vulosur në orën 14:00 BST më 8 prill.

Deri në orën 14:00 BST më 8 prill, vetëm tre anije cisterna - NJ Earth, Daytona Beach dhe Hai Long 1 - kishin kaluar nëpër ngushticë që kur u njoftua armëpushimi vonë të martën në mbrëmje.

Kjo bazohet në analizën e BBC Verify të të dhënave të gjurmimit të anijeve nga MarineTraffic.

Kjo krahasohet me 138 anije që kalonin nëpër ngushticë çdo ditë, mesatarisht, përpara se të fillonte konflikti më 28 shkurt.

Nuk e dimë nëse tre anijet që kaluan të mërkurën ishin rezultat i armëpushimit, apo nëse ato kishin planifikuar tashmë ta bënin udhëtimin.

“Është ende shumë herët për të thënë nëse kjo pasqyron një rihapje më të gjerë të nxitur nga armëpushimi apo një përjashtim të miratuar më parë”, thotë Ana Subasic nga kompania analitike e transportit detar Kpler.

"Asgjë nuk ka ndryshuar ende realisht", shton Jensen, duke argumentuar se do të duhet kohë para se ekipet të jenë mjaftueshëm të sigurta për të kaluar në mënyrë të sigurt.

Ky mendim mbështetet nga Richard Meade, kryeredaktor i Lloyd's List, i cili thotë se ka qenë një kohë "shumë e rrezikshme" për pronarët e anijeve të cilët ende përballen me një sasi të madhe pasigurie.

"Ne e dimë që Irani në thelb është ende nën kontrollin e ngushticës dhe supozimi është se pronarët e anijeve do të duhet të kërkojnë ende leje nga IRGC [Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike]... dhe se si do të funksionojë kjo ende nuk është e qartë."

Analiza e BBC Verify mbi rrugët e ndjekura nga tre anijet tregon se ato ndjekin një rrugë veriore përmes ngushticës pranë vijës bregdetare të Iranit dhe hyjnë në ujërat e tij territoriale.

Përpara konfliktit, anijet zakonisht ndiqnin një rrugë më jugore përmes mesit të rrugës ujore.

'Pothuajse 800 anije të bllokuara'

Nëse kalimet do të rifillojnë, Meade pret që anijet cisternë të bllokuara që janë të ngarkuara plotësisht me ngarkesë do të jenë të parat që do të kalojnë.

"Keni pasur gati 800 anije të bllokuara atje për disa javë. Shumica e tyre tani janë të ngarkuara me mallra, kështu që përparësia do të jetë nxjerrja e tyre."

Kohëzgjatja e armëpushimit - e cila do të zgjasë dy javë - sjell gjithashtu pasiguri për anijet, thotë Niels Rasmussen, një analist i transportit detar nga BIMCO.

"Dyshoj se do të ketë një fluks të madh anijesh në Gjirin Persik... sepse ato nuk duan të rrezikojnë të mbeten të bllokuara pasi të mbyllet afati dyjavor."

Një pasiguri tjetër është mundësia e minave detare, thotë Thomas Kazakos, sekretar i përgjithshëm i Dhomës Ndërkombëtare të Transportit Detar.

"Duhet të sigurohemi që të kemi konfirmim të qartë se siguria e lundrimit për anijet dhe detarët po bihet dakord", tha ai për BBC Verify.

Pagesat e taksës rrugore

Përveç këtyre shqetësimeve, anijet përballen me pasigurinë e mundshme të detyrimit për të bërë pagesa ndaj Iranit në mënyrë që të sigurojnë kalim të sigurt - pas raportimeve se taksat mund të jenë pjesë e marrëveshjes së armëpushimit.

"Pozicioni negociues iranian duket të jetë se duhet të paguash një taksë për të kaluar nëpër ngushticë dhe linjat detare gjithashtu do të ngurrojnë të ndjekin rrugën e pagimit të kësaj takse", thotë Jensen.

Disa vende - përfshirë Indinë, Malajzinë dhe Filipinet - kanë negociuar kalim të sigurt për anijet e tyre në javët e fundit .

Por pagesa e një takse mund të paraqesë një kompleksitet të shtuar për vendet e tjera dhe kompanitë e transportit detar, pasi pagesa "mund të jetë në fakt në shkelje të disa prej sanksioneve të SHBA-së ndaj Iranit, të cilat do të kishin pasoja të tjera në linjat e transportit detar", shton Jensen.

Sanksionet funksionojnë duke kriminalizuar pagesat ndaj individëve, kompanive dhe organizatave, shpjegon James Turner, një avokat i transportit detar nga Quadrant Chambers.

Ai i tha BBC Verify se një shkelje e sanksioneve ndodh kur pagesa i bëhet kujtdo në listë, kështu që pagesa e një takse për ta do të ishte një shkelje përveç nëse SHBA-të bëjnë një përjashtim.

Pavarësisht mungesës së kalimeve deri më tani, tregjet reaguan pozitivisht në orët pas armëpushimit.

Çmimi i naftës së papërpunuar Brent ra me rreth 13% në 94.80 dollarë (70.73 paund) për fuçi, ndërsa nafta e tregtuar në SHBA ishte më shumë se 15% më e ulët në 95.75 dollarë.

Megjithatë, Meade thotë se pritjet ende duhet të zbuten.

"Çmimet e naftës reaguan sepse është një lëvizje pozitive drejtimi, por nuk mendoj se kjo sugjeron në asnjë mënyrë se do të shohim që 20% e energjisë globale të kthehet në nivele normale së shpejti."

/Kosovapress/