Të huaj të pasur, janë akuzuar se kanë paguar për të qëlluar fëmijë dhe gra shtatzëna gjatë rrethimit të kryeqytetit boshnjak në fillim të viteve 1990.

Në fund të një dite të kaluar duke vrarë gra dhe fëmijë me pushkët e tyre të shtrenjta snajperësh, vizitorët në Sarajevë pëlqenin të festonin deri në orët e para të mëngjesit, duke ngrënë mish derri të pjekur dhe duke pirë raki.

«Ata shkonin në kafene në orën 6 deri në 7 të mbrëmjes dhe qëndronin deri në orën 5 të mëngjesit, duke kënduar dhe qeshur», kujton Aleksandar Licanin, i cili thotë se ishte dëshmitar i festës.

Të huajt që paguanin për privilegjin e vrasjes së civilëve të pafajshëm ishin kryesisht burra të pasur, por kishte edhe gra, pohoi Licanin, 63 vjeç, i cili ishte vullnetar me një njësi tankesh serbe të Bosnjës në atë kohë. Ai tha se midis tyre kishte britanikë, italianë dhe gjermanë.

Për vite me radhë kanë qarkulluar raporte rreth të ashtuquajturit safari i Sarajevës, i cili thuhet se ka tërhequr të huaj të pasur në kodrat mbi kryeqytetin boshnjak në fillim të viteve 1990, ndërsa ai ishte i rrethuar nga forcat serbe të Bosnjës gjatë luftërave ballkanike.

Në këmbim të pagesave deri në 88,000 paund, vizitorëve thuhet se u lejua të përdornin pozicionet e snajperëve serbo-boshnjakë për të qëlluar banorët që fshiheshin në qytetin poshtë, duke paguar më shumë për privilegjin e vrasjes së fëmijëve ose grave shtatzëna.

Viktimat e tyre ishin midis më shumë se 11,500 të vrarëve gjatë rrethimit katërvjeçar.

Licanin pranoi të takohej me The Times në Bosnje për të zbuluar gjithçka që mban mend rreth të dyshuarve për të shtënat, ndërsa magjistratët në Itali hetojnë pretendimet se midis tyre ishin gjuetarë italianë.

Të hënën ata morën në pyetje një shofer kamioni 80-vjeçar dhe koleksionist armësh nga Pordenone në Italinë verilindore, i cili mohoi përfshirjen. Tre të dyshuar të tjerë italianë për të shtëna do të merren në pyetje.

Pasi qëndroi në heshtje për tre dekada, Licanin tha se ishte gati të fliste sepse hetimi italian ishte në zhvillim e sipër.

«Dua që e vërteta të dalë në dritë dhe po prisja që të fillonte një hetim i vërtetë», tha ai ndërsa pinte duhan pa pushim në një kafene në qytetin e tij të lindjes, Prijedor.

“Jam i gatshëm të ngrihem dhe t’u tregoj magjistratëve italianë atë që di.”

Sipas Licanin, lufta e tij filloi në vitin 1993 kur komuniteti serb i Bosnjës të cilit ai i përkiste në Sarajevë u nda nga boshnjakët myslimanë vendas, ndërsa përçarjet etnike dhe fetare filluan të nxisin konfliktin në të gjithë Jugosllavinë që po shpërbëhej.

I internuar nga boshnjakët, 31-vjeçari ia doli të shkonte në lagjen Grbavica të Sarajevës, e cila kontrollohej nga serbët, dhe u regjistrua në një njësi tankesh të drejtuar nga forcat serbe të Bosnjës, e cila mori pjesë në rrethimin vdekjeprurës të zonave të mbajtura nga boshnjakët.

Komandanti i tij, Slobodan Todoroviq, ishte një ish-oficer në ushtrinë jugosllave të shpërbërë, tha Liçanin.

E vendosur në varrezat hebraike të qytetit, nga të cilat ofronte pamje mbi Sarajevë, njësia e Liçaninit ndante pikën e vëzhgimit me një milici serbe prej 200 trupash, Detashmentin Çetnik të Novosarajevës të drejtuar nga ish-punonjësi i postës Slavko Aleksiç.

Liçanin tha se njësisë së tij i ishin dhënë koordinatat për të shënjestruar nga komandantët, por snajperët e Aleksiçit po vrisnin viktimat e tyre.

“Aleksiçi kishte një zonë të kufizuar në varreza 200 metra larg nesh të cilën mund ta shihnim”, tha ai. “Ata po qëllonin drejt grave, fëmijëve dhe të moshuarve. Ata ishin jashtë kontrollit dhe Aleksiçi ishte padyshim një psikopat, kjo mund të shihej në sytë e tij.”

Licanin tha se i pa për herë të parë të huaj të veshur mirë duke zënë pozicione me snajperët e Aleksiçit në vitin 1993 ose 1994. “Ata mbanin veshur xhaketa lëkure të shtrenjta dhe më thanë se ishin italianë, gjermanë dhe britanikë”, tha ai. “Ata u ndihmuan të gjenin objektiva, dhe të qëlloje nga varrezat ishte një goditje e qartë – i kishe të gjitha.”

Të huajt, të cilët ishin të vendosur në një kompleks pranë varrezave, do të dorëzonin gjithashtu 500 deri në 1,000 marka gjermane [rreth 200 deri në 400 paund] për t’u dhënë një vend të çmuar si snajper në ndërtesa të larta, tha Licanin, shkruan The Times, transmeton The Geopost, përcjell KosovaPress.

“Pas gjuetisë, një kafene do të zbrazej ​​për t’u bërë vend atyre dhe do të vinte xhipi i Aleksiçit, i cili kishte një kafkë të montuar në kapak të motorit. Ne do të largoheshim: nuk donim të kishim kontakt me ta”, tha Licanin.

«Ata hëngrën shumë, duke u gëzuar me mish — derr të pjekur dhe qengj», tha ai, duke shtuar se u shërbyen edhe birrë, uiski dhe konjak. «Ata po festonin vrasjen e njerëzve. Nuk mund ta imagjinoj se si mund të jetosh me vrasjen e një fëmije».

Licanin shtoi se nuk ishte i befasuar që shihte gra të huaja që paguanin për të vrarë.

“Duket normale, pasi edhe serbet kishin snajpere femra”, tha ai.

“Të gjithë snajperët ishin thjesht sadistë të pastër.”

Pretendimi i tij se gratë ishin midis snajperistëve turistë u mbështet nga Zlatko Miletic, shefi i atëhershëm i policisë në Sarajevë, i cili drejtonte një ekip antisnajperësh.

«Më kujtohet një grua nga Rumania që duhet të ketë vrarë më shumë se dhjetë njerëz», tha ai për kanalin ballkanik të lajmeve N1 këtë muaj. «Ata snajperë të huaj ishin gërmuar thellë në llogore betoni dhe ishte e vështirë t’i neutralizoje», pohoi Miletiç, i cili tani është anëtar i parlamentit në Bosnjë.

«Ata vranë dhjetëra fëmijë dhe gra», tha ai, duke shtuar: «Ne kishim informacione se [milicia e Aleksiçit] po i strehonte këta njerëz për para dhe se shumica e tyre vinin nga Italia».

Liçanin pohoi se një nga serbët që ndihmonte snajperët e huaj ishte Aleksandar Vuçiq, atëherë një anëtar i ri i Partisë Radikale Serbe të ekstremit të djathtë, sot presidenti autoritar i Serbisë .

«Ai do të ishte në kafene dhe do të përkthente për të huajt», tha Licanin.

Përfshirja direkte e presidentit serb, Aleksandar Vuçiq

Licanin u inkurajua të fliste nga gazetari investigativ kroat Domagoj Margetiç, i cili tha se Vuçiq ishte i përfshirë në “Safari snajper”.

Ai u cilësua si një shpërndarës i “dezinformimit dashakeq, të ndërtuar me qëllim për të gërryer besueshmërinë institucionale të Republikës së Serbisë dhe presidentit të saj”, nga një zëdhënëse e udhëheqësit serb.

Aleksiç vdiq në dhjetor dhe që atëherë, Margetiç ka pohuar se inteligjenca serbe mund të ketë organizuar vdekjen e tij në rast se ai do të ndryshonte historinë e tij.

Teoria u promovua gjithashtu nga një avokat serb, Cedomir Stojkoviç, i cili u akuzua për “nxitje të ndryshimit të dhunshëm të rendit kushtetues” nga një gjykatë serbe, iu ndalua të postonte në mediat sociale dhe tani është nën arrest shtëpiak pasi refuzoi të bindej.

Në Zagreb, Margetiç i tha gazetës The Times se para vdekjes së tij, Aleksiç ia la arkivin e tij një ish-kolegu të milicisë, i cili tani ia ka dorëzuar atij.

Margetiç paraqiti dokumente të shtypura me makinë shkrimi që me sa duket mbanin firmën e Aleksiçit, duke i dhënë Vuçiqit leje të shoqëronte të huajt në Bosnjë në fillim të viteve 1990.

Gazetari ka mohuar akuzat se dokumentet janë të falsifikuara dhe ka postuar disa në internet, përfshirë një që përmend emrin e një të shtënie italiane. Margetic e ka fshirë emrin e italianit, duke lënë vetëm inicialet RR.

“I kam informuar magjistratët italianë për emrin e tij”, tha ai.

Margetiç shtoi se kishte dëgjuar raportime për të shtënat që nga fundi i viteve 1990.

“Bashkëpunëtorët e Aleksiçit më thanë se mund të paguaje për të fluturuar me helikopter në Sarajevë, ose për të udhëtuar atje me kamion nga Beogradi, ose me një autobus me vullnetarë serbë që nisej nga Beogradi të enjten në mbrëmje dhe kthehej të dielën. Bileta e vajtjes ishte 2,000 marka gjermane [rreth 800 paund].”

Dëshmitarët në Sarajevë në atë kohë kanë thënë që atëherë se të shtënat janë shtuar gjatë fundjavave.

“Më thanë se do të paguanin më shumë për të qëlluar fëmijë dhe gra shtatzëna.”

Pretendimet për historinë e safarit me njerëz kanë dalë ngadalë që nga vitet 1990. Në vitin 2007, marins amerikan John Jordan, i cili ndodhej në Sarajevë në atë kohë, foli për “atentatorë turistësh”.

Një dokumentar i vitit 2022 nga regjisori slloven Miran Zupanic i quajtur Sarajevo Safari e shtyu gazetarin italian Ezio Gavazzeni të hetonte, duke shkaktuar nga ana tjetër hetimin italian.

Një ish-oficer i inteligjencës boshnjake, Edin Subasic, ka thënë se një ushtar serb i marrë rob në Sarajevë zbuloi se ishte takuar me një grup prej pesë snajperësh italianë. Pasi Subasic u ankua te oficerët e inteligjencës italiane, ata i thanë në fillim të vitit 1994 se i kishin ndaluar vizitat.

Duke ndezur një cigare tjetër në kafenenë në Prijedor, Licanin tha se kujtonte të kishte parë të huaj duke qëlluar në Sarajevë deri në Marrëveshja e Dejtonit që më në fund i dha fund armiqësive më shumë se një vit më vonë, në nëntor 1995.

Pas luftës ai u martua dhe gjeti punë si druvar, por trauma e luftimeve nuk e la kurrë. “Gruaja ime thotë se ende kam ankthe, megjithëse nuk i mbaj mend në mëngjes”, tha ai.

“Të huajt që erdhën në Sarajevë kishin mendje të sëmura. Vë bast se nuk shohin ëndrra të këqija.”