Ish-hetuesja e Tribunalit të Hagës, Nevenka Tromp ka deklaruar se njoftimi i Zyrës së Prokurorit të Specializuar të Dhomave të Specializuara të Kosovës se po kërkon një dënim prej 45 vitesh burg për Hashim Thaçin nuk është thjesht një zhvillim procedural. Ai përbën një moment domethënës për drejtësinë penale ndërkombëtare: një moment që na detyron të pyesim se çfarë duhet të përfaqësojnë kërkesat për dënim — zbatimin e ligjit apo demonstrimin e pushtetit.

Tromp e cila tash është profesoresh në Universitetin e Amsterdamit në Holandë, ka thënë se dënimi në të drejtën penale ndërkombëtare nuk është simbolik, ai është krahasues, kumulativ dhe i mbështetur në dekada jurisprudence të zhvilluar nga gjykata si Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë dhe Tribunali Penal Ndërkombëtar për Ruandën.

“Një kërkesë prej 45 vitesh e vendos menjëherë një rast në majë të spektrit ndëshkues, përkrah krimeve më të rënda dhe formave më të gjera të përgjegjësisë penale të gjykuara ndonjëherë. Pikërisht për këtë arsye, një kërkesë e tillë kërkon shqyrtim të kujdesshëm. Ndjekja e tepruar penale ndodh kur ambicia e prokurorisë tejkalon disiplinën provuese — kur akuzat, mënyrat e përgjegjësisë dhe kërkesat për dënim shtrihen përtej asaj që faktet e provuara mund të mbështesin. Ajo nuk është një devijim i rastësishëm, por një tundim i përsëritur në sistemet e drejtësisë ndërkombëtare ku prokuroria gëzon përparësi strukturore ndaj mbrojtjes dhe ku dënimi shprehës shpesh ngatërrohet me forcë juridike. Jurisprudenca e TPNJ-së ofron një shembull paralajmërues në rastin e Tihomir Blaškić. Blaškić u akuzua për krime të kryera në vitet 1993–1994 në Bosnjën Qendrore, mbante një pozitë të qartë komanduese de jure brenda HVO-së dhe fillimisht u paraqit si arkitekt qendror i dhunës kriminale. Dhoma e Shkallës së Parë i shqiptoi një dënim prej 45 vitesh burg. Në apel, megjithatë, pjesa më e madhe e teorisë së prokurorisë u shemb. Dhoma e Apelit refuzoi interpretimin e zgjeruar të përgjegjësisë komanduese, rrëzoi gjetje kyçe dhe e uli dënimin në nëntë vjet. Në atë kohë, Blaškić kishte vuajtur pothuajse të gjithë dënimin dhe u lirua menjëherë pas kësaj”, tha ajo, duke shtuar seulja nga 45 në nëntë vjet nuk ishte një korrigjim marginal por ajo përbënte një refuzim të qartë të ndjekjes së tepruar penale.

“Ky precedent ka rëndësi sepse dënimi në të drejtën penale ndërkombëtare është thelbësisht marrëdhënor. Ai duhet të vlerësohet në raport me shkallën e krimeve, shtrirjen kohore dhe territoriale, numrin dhe profilin e viktimave dhe — mbi të gjitha — mënyrën e përgjegjësisë së provuar të të akuzuarit. Këto kritere shpjegojnë pse dënime të përjetshme iu shqiptuan figurave si Ratko Mladić dhe Radovan Karadžić, të dy të dënuar për gjenocid të kryer për vite me radhë, në territore të gjera dhe me mijëra viktima. Në këtë sfond, qëndrimi ndëshkues i miratuar nga ZPS-ja në rastin Thaçi duket juridikisht joproporcional. Akuzat kanë të bëjnë me një periudhë shumë më të shkurtër kohore, një shtrirje territoriale më të ngushtë dhe një numër të kufizuar viktimash, shumica e të cilave janë shqiptarë të Kosovës. Ndryshe nga Blaškić, Thaçi nuk mbante një pozitë të qartë komanduese de jure. Prokuroria mbështetet kryesisht në teori të autoritetit de facto brenda UÇK-së, ku strukturat formale të komandës ishin të fragmentuara dhe famëkeqësisht të vështira për t’u vërtetuar. Kërkimi i një dënimi të krahasueshëm me ata të dhënë në rastet e gjenocidit — ose me dënime që më vonë u rrëzuan në apel — ngre pyetje serioze për qëndrueshmërinë dhe konsistencën. Mosha e thekson edhe më tej çështjen. Thaçi është rreth gjashtëdhjetë vjeç. Një dënim i kësaj madhësie, nëse do të konfirmohej, do të barazohej praktikisht me burgim të përjetshëm. E drejta e dënimit e ka pranuar prej kohësh se ndëshkimi duhet të vlerësohet jo vetëm në vite abstrakte, por në terma realë njerëzorë. Një dënim de facto i përjetshëm në një rast jo-gjenocidal me shtrirje të kufizuar bie ndesh me tavanin ndëshkues të vendosur nga jurisprudenca ndërkombëtare”, ka shkruar ajo.

Sipas saj, asgjë nga kjo nuk është argument kundër llogaridhënies por është argument kundër dënimit si spektakël.

“Kërkesat e tepruara për dënim shpesh funksionojnë jo si përfundime juridike, por si lëvizje pushteti — mjete për ta paraqitur të akuzuarin si moralisht të parikuperueshëm dhe për t’ua kaluar gjyqtarëve barrën e moderimit të tepricës. Historia tregon se strategji të tilla mund të kenë sukses përkohësisht, por ato i dobësojnë vendimet dhe ftojnë ndërhyrjen korrigjuese në apel. Mësimi nga rasti Blaškić nuk është se gjykatat ndërkombëtare gabojnë kur korrigjojnë tejkalimet. Është se drejtësia ndërkombëtare dëmtohet kur ambicia e prokurorisë zëvendëson provën. Nëse legjitimiteti i së drejtës penale ndërkombëtare duhet të ruhet, dënimi duhet të mbetet i ankoruar në proporcionalitet, konsistencë dhe prova — jo në përshkallëzim simbolik”, ka shkruar ajo.