Ky lloj peshku shpesh ndryshon kromozomet e tij seksuale

Ky lloj peshku shpesh ndryshon kromozomet e tij seksuale

Peshqit në Liqenin Tanganyika në Afrikë përdorin sistemet e përcaktimit të gjinisë të gjitarëve dhe zogjve.

Në rastin e shumë ciklideve, ndryshimi midis femrave dhe meshkujve është qartë i dukshëm nga jashtë, siç është rasti me speciet Cyathopharynx foae.

Ciklidet jo vetëm që kanë zhvilluar një larmi të madhe ngjyrash, formash dhe dietash, kromozomet seksuale gjithashtu kanë ndryshuar jashtëzakonisht shpesh gjatë evolucionit të peshkut. Në varësi të llojit, ato mund të jenë të tipit XY ose ZW, siç raporton biologu austriak Walter Salzburger me kolegët në revistën “Science Advances”.

“Ne e dimë nga mësimet e biologjisë: XX është e barabartë me femrat, XY është e barabartë me meshkujt. Te gjitarët, këto plejada të kromozomeve seksuale përcaktojnë nëse një individ bëhet femër apo mashkull. Është ndryshe me zogjtë, ku parimi ZW është i barabartë me femrat, ZZ është i barabartë me meshkujt. Në rastin e shumë zvarranikëve, nga ana tjetër, temperatura nën të cilën zhvillohen vezët përcakton seksin”, tha ai.

Kromozomet e gjinisë vijnë secili nga kromozomet “normale”, autosomet, mbi të cilat ndodh një mutacion i ri, përcaktues i gjinisë. Dyshja e re kromozome që rezulton ndjek rrugë të ndara gjatë rrjedhës së evolucionit. Kjo siguron që nuk ka shkëmbim të gjeneve përcaktuese të gjinisë midis dy kromozomeve seksuale.

Te gjitarët, ky proces ndodhi rreth 165 milionë vjet më parë dhe rezultoi në sistemin XY me një kromozom Y të veçantë për meshkujt. Te zogjtë ekziston një kromozom specifik për femrat me W. Te peshqit, nga ana tjetër, dihet që prej disa kohësh se nuk ka një sistem të përgjithshëm kromozomik seksual.


Një ekip kërkimor në Departamentin e Shkencave të Mjedisit në Universitetin e Bazelit të kryesuar nga Astrid Böhne, ka hetuar evolucionin e kromozomeve seksuale në një grup peshqish jashtëzakonisht të pasur me specie, ciklide nga Liqeni Tanganyika në Afrikë.

Një tipar i veçantë i këtyre peshqve është se ata janë një shembull kryesor i asaj që njihet si rrezatim adaptues. Një proces në të cilin një numër i madh i specieve krijohen në një kohë relativisht të shkurtër përmes përshtatjes së shpejtë në habitate të ndryshme.

Studiuesit analizuan të dhëna të gjera të gjenomit dhe transkriptomit të rreth 240 llojeve të ciklideve për dallimet midis femrave dhe meshkujve. Në këtë mënyrë, ata identifikuan kromozomet seksuale në mbi 70 lloje.

Është interesante se kishte dallime të mëdha midis specieve për sa i përket kromozomeve përgjegjëse për përcaktimin e seksit. Gjatë evolucionit të ciklideve në Liqenin Tanganyika pati disa ndryshime nga kromozomet seksuale të tipit XY në ZW dhe anasjelltas.

“Kjo do të thotë që këto ciklide mbajnë rekordin për kalimin midis kromozomeve seksuale në vertebrorët,” thotë Böhne.

Në të njëjtën kohë, zoologët zbuluan se disa kromozome bëhen kromozome seksuale veçanërisht shpesh. Kjo mbështet hipotezën se ekziston një grup gjenesh apo edhe kromozome të tëra që janë veçanërisht të mira në përcaktimin e gjinisë.

Lexo edhe

Video

error: