Arkeologët zbuluan atë që ata besojnë se është teksti më i vjetër i gjuhës baske

Arkeologët zbuluan atë që ata besojnë se është teksti më i vjetër i gjuhës baske

Arkeologët kanë zbuluar atë që ata besojnë se është teksti më i vjetër në gjuhën baske, në lokalitetin arkeologjik Irulegi, pranë luginës Aranguren, rreth 8 km nga Pamplona e sotme në rajonin verior të Navarrës të Spanjës.

Studiuesit u nisën për të gërmuar kodrën, mbi të cilën qëndrojnë edhe muret e një kështjelle mesjetare. Në rrëzë të fortifikimit u zbuluan mbetjet e një vendbanimi 2000-vjeçar.

Në pragun e njërës prej shtëpive të shkatërruara gjatë Luftërave Sertoriane, punëtorët gjetën një pllakë bronzi në vitin 2021 që ishte afërsisht 14.5 centimetra e gjatë dhe në formë dore. Analiza laboratorike zbuloi se në gishtat e saj ishin gdhendur mbishkrime të çuditshme, në formën e 40 simboleve të shpërndara në katër rreshta.

Kur u hoq, nuk mund të shihej asnjë mbishkrim ose zbukurim i gdhendur, kështu që objekti supozohej se ishte pjesë e një helmete. Ai përbëhej nga një fletë bronzi, e prerë për të përfaqësuar formën e një dore të djathtë me përmasa reale dhe është një aliazh prej 53,19% kallaj, 40,87% bakër dhe 2,16% plumb, diçka e zakonshme në lidhjet e lashta, sipas analizës së ekspertë nga Universiteti Publik i Navarrës.

Ajo daton nga çereku i parë i shekullit I para Krishtit dhe dora ka një të çarë të vogël për t’u varur në derën e përparme të një shtëpie si një objekt ritual për të mbrojtur shtëpinë.

Fjala e parë ishte “sorioneku”, e cila përkthehet lehtësisht në fjalën moderne baske “zorioneko”, që do të thotë “fat i mirë” ose “ogur i mirë”. Pjesa tjetër e mbishkrimit nuk është deshifruar ende.


Meqenëse emrat e perëndive paleohispanike janë kryesisht të panjohur për ekspertët, ata spekulojnë se disa nga frazat në Dorën e Irulegit mund t’i referohen hyjnive ose vendndodhjeve baske. Frazat në Dorën e Irulegit janë të ndara me pika ose shenja (ndërprerje), por asnjë nga fjalët e identifikuara nuk duket se korrespondon me emrat personalë baskë.

Javier Velaza, profesor i Filologjisë Latine në Universitetin e Barcelonës dhe një nga ekspertët më të shquar në botë për mbishkrimet pararomake tha se “Dora e Irulegit është padyshim dokumenti i parë i shkruar në gjuhën baske dhe në një shkrim specifik bask [një alfabet që përfshin shkronja dhe rrokje], si dhe është teksti më i gjatë i njohur deri më sot”.

Joaquín Gorrochategui, ekspert në paleolinguistikë dhe profesor i Gjuhësisë Indo-Evropiane në Universitetin e Vendit Bask, ra dakord se “pjesa është vërtet e jashtëzakonshme” dhe ka nënvizuar se paraqet karakteristika që e bëjnë atë “bask” dhe jo përgjithësisht “iberik”.

“Është “një hipotezë bindëse, por është ende hipotezë”, pasi “kemi edhe tre rreshta për të lexuar dhe jemi të shtangur se nuk kuptojmë asgjë””, tha ai.

Presidentja rajonale e Navarrës, María Chivite, ka thënë se zbulimi është “një moment historik i rendit më të lartë” pasi përfaqëson “një hap si disa të tjerë në njohuritë që ne kishim deri tani për historinë dhe kulturën tonë”.

Artifakti përfaqëson një zbulim të madh arkeologjik dhe gjuhësor dhe mund të provojë se gjuha baske është përdorur më shumë se 2000 vjet më parë.

Vendi arkeologjik Irulegi qëndron në një mal të izoluar midis Pirenejve dhe luginës së Ebros. Midis shekujve 15 dhe 11 para erës sonë gjatë epokës së bronzit, ajo u ndërtua për qëllime mbrojtëse dhe për të kontrolluar zonën përreth. Ajo u zhduk në shekullin e parë para Krishtit.

Lexo edhe

Video