Shkruan Fatjon Malaj

Kanali televiziv CNN raportoi dje më datë 4 Mars se CIA po punon për armatosjen e forcave kurde të cilat janë armiqësore ndaj qeverisë iraniane me qëllim për të mbështetur luftën e SHBA-Izrael kundër Teheranit për ndryshimin e regjimit.

Më 22 shkurt 2026, gjashtë ditë përpara se SHBA-Izrael të sulmonin Iranin, u njoftua se u krijua struktura  "Koalicioni i Forcave Politike të Kurdistanit Iranian" pjesë e të cilit janë Partia Demokratike e Kurdistanit të Iranit (KDP-I), PJAK (Partia e Jetës së Lirë), PAK (Partia e Lirisë), Komala (Formacion i cili ka pikpamje Marksiste) dhe Habat (Njësi guerrile me pikpamje fetare). Ky njoftim është interpretuar në analiza të ndryshme si një pikë kthese historike për lëvizjen politike kurde në Iran. Këto analiza e shohin këtë hap si një iniciativë e cila, për herë të parë, bashkon aktorët e armatosur dhe politikë kurdë në një front të unifikuar dhe "të vendosur", dhe kështu një proces të ri që mund të ndryshojë ekuilibrin e pushtetit në Iranin veriperëndimor.

Megjithatë, këto vlerësime rrezikojnë të ekzagjerojnë rëndësinë e iniciativës duke e ndarë atë nga sfondi i saj historik dhe kufizimet aktuale strukturore. Prandaj, duke marrë parasysh përvojat e kaluara të lëvizjes kurde në Iran, dinamikën e konkurrencës ndërorganizative, ndryshimet ideologjike dhe ekuilibrat rajonale të pushtetit, është e nevojshme të vlerësohet ndikimi i koalicionit të shpallur brenda një kuadri më të kujdesshëm. Në të vërtetë, natyra e vërtetë e këtij formacioni mund të kuptohet vetëm duke marrë në konsideratë faktorë të tillë si vazhdimësia historike, kapaciteti organizativ, konteksti rajonal dhe roli i aktorëve të jashtëm.

Por fushatat ajrore të nisura nga SHBA-të dhe Izraeli kundër Iranit më 28 shkurt 2026, shkuan përtej të qenit thjesht një operacion konvencional që synonte shkatërrimin e infrastrukturës ushtarake; ato i shtuan konfliktit një vizion të ri dhe shumëdimensional strategjik. Sipas këtij vizioni, qëllimi është të mobilizohet shoqëria iraniane dhe të detyrohet një ndryshim regjimi. Manifestimi më i spikatur operativ i këtij vizioni në terren është shënjestrimi sistematik i infrastrukturës kritike ushtarake dhe të sigurisë, veçanërisht në provincat e populluara nga kurdët e Azerbajxhanit Perëndimor, Kurdistanit, Ilamit dhe Kermanshahut. Bombardimi intensiv i selisë së Gardës Revolucionare, bazave të Basij dhe stacioneve të policisë në vendbanime të shumta, duke përfshirë Marivanin, Sanandajin, Mahabadin, Urminë, Kermanshahun, Saqqezin, Javanrudin, Ravansarin, Kamyaranin, Chardavulin dhe Sarpulah Zehebin, tregon qartë motivin themelor pas këtyre operacioneve: krijimin e trazirave etnike.

Ky vizion strategjik është bërë edhe më i theksuar me synimin e pikave përgjatë kufirit irakian. Përzgjedhja e këtyre objektivave duhet të konsiderohet si një hap i llogaritur operativ që synon rritjen e përshkueshmërisë kufitare, lehtësimin e kalimit të grupeve të armatosura kurde me bazë në territorin irakian në Iran dhe provokimin e trazirave rajonale atje. Izraeli, arkitekti dhe zbatuesi i këtij plani, kishte shprehur publikisht mbështetjen e tij të hapur politike për lëvizjet separatiste kurde në Iran edhe para shpërthimit të konfliktit. Pjesëmarrja e SHBA-së në këtë qasje në një nivel strategjik dëshmon se fushata e mobilizimit etnik është bërë një objektiv operativ i miratuar brenda aleancës.

Ky kuadër strategjik ngre një pyetje themelore dhe vendimtare analitike: A do të jenë në gjendje operacionet ajrore të SHBA-së dhe Izraelit të krijojnë një kryengritje kurde në Iran? Fakti që grupet e armatosura kurde që veprojnë në Iran u bashkuan për të formuar platformën "Koalicioni i Forcave Politike të Kurdistanit Iranian" më 22 shkurt 2026, vetëm gjashtë ditë para shpërthimit të konfliktit, e bën këtë pyetje edhe më domethënëse. Formimi i këtij koalicioni menjëherë para sulmit të parashikuar SHBA-Izrael nxit dyshime analitike se ky formacion ishte një pozicionim strategjik dhe një përgatitje për zhvillimet e jashtme. Megjithatë, rrethanat aktuale nuk ofrojnë një përgjigje të qartë për pyetjen nëse kishte një bazë objektive për një kryengritje të mundshme.

Një shqyrtim i bashkëpunimeve midis grupeve të armatosura kurde në Iran zbulon një model historik të përsëritur. Këto iniciativa kanë dalë kryesisht në momente të caktuara konjukturale. Periudhat kur presioni i jashtëm mbi Iranin është rritur, mundësia e paqëndrueshmërisë politike brenda vendit është shfaqur dhe pritjet për shpërbërjen ose transformimin e regjimit janë forcuar, kanë siguruar vazhdimisht terren pjellor për kërkimin e bashkëpunimit.

Shembulli i parë domethënës i këtij modeli është "Qendra për Bashkëpunim të Partive Politike të Kurdistanit Iranian", e themeluar në fillim të vitit 2018. Kjo platformë u ndikua drejtpërdrejt nga qasja e SHBA-së nën administratën e Donald Trump, e formësuar nga politika e saj e "presionit maksimal" kundër Iranit dhe retorika e saj e ndryshimit të regjimit. Pritja se vala e protestave në fund të vitit 2017 dhe fillim të vitit 2018 mund të krijonte një transformim në sistem i bashkoi organizatat në një bazë të përkohshme partneriteti. Megjithatë, meqenëse ndryshimi politik i parashikuar nuk ndodhi, platforma shpejt u bë joefektive dhe dështoi të gjeneronte peshë politike të qëndrueshme.

Vala e dytë doli me protestat “Gratë, Jeta, Liria” që filluan pas vdekjes së Mehsa Eminit në vitin 2022. Përpjekjet për të bashkëpunuar, të cilat u rishfaqën gjatë kësaj periudhe, thelluan konkurrencën organizative të nxitur nga përfaqësimi, lidershipi dhe legjitimiteti simbolik në vend të zhvillimit të një strategjie të përbashkët. Reagimi i ashpër i KDP-I ndaj pretendimit të PJAK-ut për pronësinë e flamurit të Republikës së Mahabadit është një nga shembujt më të dukshëm të kësaj konkurrence.

Pragu i tretë është konflikti 12-ditor midis Iranit dhe Izraelit në qershor 2025. Gjatë kësaj periudhe, Komala dhe PAK e panë ndërhyrjen e jashtme si një mundësi, ndërsa KDP-I dhe PJAK e refuzuan shprehimisht këtë qasje, dhe dallimet strategjike penguan formimin e një qëndrimi të përbashkët.

“Koalicioni i Forcave Politike të Kurdistanit Iranian”, i shpallur më 22 shkurt 2026, përfaqëson një lidhje të re dhe më gjithëpërfshirëse në këtë model historik. Protestat masive që shpërthyen në fund të vitit 2025, bindja e përhapur se sistemi iranian ishte i brishtë pas 12 ditësh konflikti dhe deklaratat e hapura të mbështetjes nga administrata amerikane, krijuan një pritje të fortë se një shpërbërje sistemike ishte e mundur midis këtyre aktorëve. "Qendra për Bashkëpunim dhe Dialog të Partive Kurde Iraniane", e themeluar në janar 2026, u transformua në një koalicion në shkurt me pjesëmarrjen e Habat.

Për këto arsye, iniciativa e 22 shkurtit nuk duhet lexuar si një ndërprerje thjesht historike, por më tepër si një zhvillim që fiton kuptim brenda kontekstit të një logjike konjukturale ku kryqëzohen presioni i jashtëm, kriza e brendshme dhe pritja e brishtësisë së regjimit.

Megjithatë, përgjigjja e pyetjes "A mund të shkaktojnë sulmet ajrore të SHBA-së dhe Izraelit një kryengritje kurde në Iran?" duket të paktën deri tani të jetë negative, bazuar në një vlerësim holistik të kushteve aktuale. Ky mendim rrjedh nga një sërë kufizimesh komplekse strukturore që përforcojnë njëra-tjetrën dhe përfshijnë shtresa të shumëfishta analitike.

Faktori i parë dhe më vendimtar është fragmentimi i thellë ideologjik dhe ndryshimet në vizionin strategjik, së bashku me rivalitetet e lidershipit, midis grupeve të armatosura kurde. Këto grupe janë të ndara në thelb, si në aspektin e qëllimeve të tyre politike afatgjata ashtu edhe në qëndrimet e tyre ndaj ndërhyrjes ushtarake të jashtme.

Faktori i dytë kritik është kryengritja e viteve 1979-1980, e cila la gjurmë të thella në kujtesën kolektive të shoqërisë kurde iraniane. Duke shpërthyer në kontekstin e presionit të jashtëm të krijuar nga Lufta Iran-Irak, kjo kryengritje u shtyp jashtëzakonisht ashpër dhe sistematikisht nga autoriteti qendror. Kjo ngjarje krijoi një traumë kolektive të qëndrueshme për strukturat politike dhe të armatosura kurde. Brendësimi i thellë i kësaj ngjarjeje historike është qartësisht i dukshëm, veçanërisht në qëndrimin e KDP-së (Partia Demokratike e Kurdistanit të Iranit). KDP argumenton se një përpjekje për një kryengritje në kushte të ngjashme konjukturale do të çonte në pasoja shkatërruese në vend të përfitimeve konkrete, dhe për këtë arsye përmbahet nga ndërmarrja e veprimeve. Megjithatë, një pengesë tjetër që ndihet nga një perspektivë sociale është fakti se shoqëria kurde iraniane përbëhet nga segmente shiite dhe sunite.

Faktori i tretë në ekuacion lidhet drejtpërdrejt me kornizën teorike të mirë-vendosur të ndërtuar mbi kushtet historike të kryengritjeve etnike. Një shqyrtim i literaturës mbi mobilizimin etnik zbulon se mbështetja konkrete ushtarake e jashtme e bazuar në pushtimin tokësor, ose të paktën korridoret logjistike që funksionojnë vazhdimisht, është një domosdoshmëri strukturore që kryengritjet të arrijnë qëndrueshmëri afatgjatë dhe qëndrueshmëri strategjike. Operacionet e bazuara vetëm në sulme ajrore, pa mbështetjen fizike të ofruar nga forcat tokësore dhe një rrjedhë të vazhdueshme logjistike, nuk mund t'i mbështesin ose t'i mbështesin kryengritjet e tilla. Prania e Gardës Revolucionare në këto rajone të Iranit, vendosja e njësive ushtarake profesionale të specializuara në luftimin e kryengritjes dhe përvoja e gjerë historike e shtetit në këtë fushë, të gjitha kontribuojnë në ruajtjen e aftësisë së tij për të shtypur çdo trazirë të mundshme sociale në fazën e saj të inkubacionit.

Faktori i katërt jetësor është refleksi tradicional i zhvilluar nga shoqëria iraniane në situata konflikti. Shmangia e shoqërisë civile kurde për të mbështetur një kryengritje etnike pasqyron jo vetëm një preferencë ideologjike ose politike, por edhe një frikë të thellë nga paqëndrueshmëria dhe kaosi. Në kushtet aktuale, ku autoriteti shtetëror nuk e ka humbur dukshëm peshën e tij në terren, konsensusi i përbashkët shoqëror i jep përparësi ruajtjes së stabilitetit ekzistues mbi një rebelim të armatosur, duke krijuar një pengesë të rëndësishme për ndërtimin e bazës së mbështetjes masive shumë të nevojshme për lëvizjet kryengritëse.

Megjithatë, në vend që të reagonte ndaj këtij kërcënimi me një refleks thjesht reaktiv, Irani është përgjigjur me një strategji sigurie proaktive. Sulmet parandaluese të kryera në ditën e parë të konfliktit kundër fortesave të KDP-Komali, Komala dhe PAK të vendosura në tokën irakiane tregojnë se Teherani po përdor një kapacitet parandalues ​​kundër një aktivizimi të mundshëm të këtyre grupeve, ndërsa njëkohësisht u dërgon atyre një mesazh të hershëm parandalues. Ky veprim zbulon se Irani është i vetëdijshëm për skenarin e mobilizimit etnik dhe zotëron kapacitetin për ta neutralizuar atë para se të arrijë pjekurinë operacionale.

Mbetet për të parë në kohë se cilat janë arsyet se pse ky formacion u krijua ?

A do të ketë kryengritje të vendosura për të ndryshuar regjimin Iranian si dhe cfarë roli do të ketë ky formacion i cili do të përfaqësojë qëndrimin e kurdëve të Iranit veçanërisht mbasi PKK në Turqi ka shpallur armëpushim dhe dorëzimin e armëve?