Avokati i Popullit, Sami Kurteshi, nė njė intervistė pėr Kosovapress ka kritikuar sistemin e drejtėsisė nė vend, me theks tė veēantė gjyqėsorin, pasi qė sipas tij, ka humbur shumė besimi nė tė dhe ai u kėrkon njerėzve tė kėtij sistemi tė drejtėsisė qė ta respektojnė ligjin pa dallime. Ai ka thėnė se edhe pse zgjedhja e tij ėshtė politike, trajtimet e ankesave dhe sugjerimeve tė ndryshme janė plotėsisht tė pavarura.
Kurteshi nė kėtė intervistė shton se kurrė nuk ka pasur presion nga ndokush, qoftė nga politika apo edhe nga individė tė tjerė. Ai po ashtu ka shfaqur brengėn pėr institutin qė e drejton se ende funksionojnė nė zyra me qira, pasi qė ende nuk kanė ndonjė objekt tė pėrhershėm, edhe pėrkundėr kėrkesave tė shumta qė ai i ka bėrė.
Kosovapress: Cili ėshtė roli i Avokatit tė Popullit?
Kurteshi: Roli i Avokatit tė Popullit si institucion nė nivel kombėtar pėr tė drejtat e njeriut ėshtė mbikėqyrja dhe mbrojtja e tė drejtave dhe lirive tė individėve nga veprimet apo mosveprimet e ligjshme, tė paligjshme, apo tė parregullta tė institucioneve publike tė Republikės sė Kosovės.
Kosovapress: Sa po arrini t’i zgjidhni apo t’i trajtoni rastet e paraqitura?
Kurteshi: Ne kemi njė numėr tė madh tė rasteve qė lajmėrohen nė institucionin e Avokatit tė Popullit. Jo tė gjitha rastet pranohen nga Avokati i Popullit, pėr shkak tė kompetencave. Rastet qė pranohen, ato pastaj trajtohen. Nė pėrqindje mund tė them se nė dy vitet e fundit Avokati i Popullit ka arritur qė ta ngrisė pėrqindjen e rasteve tė zgjidhura pozitivisht nga institucioni rreth 25 pėr qind. Tash kemi mbi 50-60 pėr qind tė rasteve qė i zgjidhim pozitivisht.
Kosovapress: Nė kėto raste qė paraqiten tek ju, a ka ankesa edhe nga njerėzit nė pushtet, apo keni vetėm ankesa nga qytetarėt e rėndomtė?
Kurteshi: Nė institucionin e Avokatit tė Popullit lajmėrohen raste tė llojeve mė tė ndryshme dhe nuk ka ndonjė pėrzgjedhje. Pa dashur tė bėj ndonjė dallim tė ēfarėdo natyre, vijnė prej njeriut mė tė varfėr, apo ta quajmė kėshtu, prej shtresave mė tė varfra deri te personat nė pozita mė tė larta.
Kosovapress: Paraqitja e shumtė e rasteve tek ju, a shihet si humbje e besimit tė qytetarėve nė sistemin e drejtėsisė?
Kurteshi: Ndoshta kėtu do tė ishte mė e drejtė tė bėhet njė diferencim. Nė qoftė se i pėrgjigjem pyetjes drejtpėrdrejt, ne konstatojmė se ka njė humbje tė besimit, edhe nė sistemin e drejtėsisė, por sistemi i drejtėsisė ėshtė vetėm njėra shtyllė e pushtetit. Ka humbje tė besimit nė institucionet, ky ėshtė problemi dhe shqetėsimi kryesor edhe i imi si avokat i popullit, pėr arsye se vetėm drejtėsia ėshtė forca kohezive qė mban njė shoqėri bashkė. Prandaj shqetėsimi jonė ėshtė shumė i madh, sidomos kur kihet parasysh se tash kemi filluar tė ballafaqohemi edhe me rastet e parashkrimit tė rasteve tė paraqitura nė sistemin gjyqėsor. Kur flasim pėr sistemin e drejtėsisė ne mendojmė nė sistemin gjyqėsor rastet e parashkrimit tė lėndėve, ato nuk janė tė pakta, ajo janė tė shumta qė mandej flet pėr sistemin gjyqėsor se ėshtė nė njė gjendje tė rėndė.
Kosovapress: Meqė ju po thoni se gjendja nė sistemin e drejtėsisė ėshtė e rėndė. Cilat janė sugjerimet tuaja pėr njerėzit qė janė pjesė e kėtij sistemi?
Kurteshi: Rekomandimet tona janė respektimi i ligjit pa asnjė dallim. Ky ėshtė rekomandimi kryesor dhe i vetėm i Avokatit tė Popullit. Natyrisht se ka raste tė ndryshme, por ne kėrkojmė qė gjyqėsori t’i respektojė tė gjitha normat ligjore dhe kushtetuese nė Republikėn e Kosovės. Sigurisht numri mė i madh i ankesave ka tė bėjė mė zvarritjen e procedurave. Ky ėshtė problemi kryesor, ky ėshtė ai thelbi i problemit. Kur e kemi thėnė, atėherė nuk mund ta fajėsojmė vetėm sistemin e gjyqėsorit, pėr arsye se pozita nė tė cilėn gjendet gjyqėsori nuk ėshtė pasojė vetėm e gjyqėsorit, ėshtė pasojė e krejt sistemit. Gjyqėsori ėshtė shtylla mė e dobėt prej shtyllave tė sistemit shtetėror, ėshtė e brishtė, ėshtė i stėrngarkuar pėr shkaqe qė ne i dimė deri tash. Ky ėshtė problemi kryesor.
Kosovapress: Ju sapo rekomanduat pėr sistemin e drejtėsisė, respektivisht gjykatat, qė ta respektojnė nė pėrpikėri ligjin dhe kushtetutėn. A ka pasur raste qė kanė ēaluar nė kėtė pikė dhe a mund tė konkludoni se ka korrupsion nė sistemin e drejtėsisė?
Kurteshi: Nuk ėshtė detyrė dhe obligim i Avokatit tė Popullit qė tė konstatojė gjėra tė tilla. Obligim dhe detyrė e Avokatit tė Popullit ėshtė qė tė konstatojė se nė sistemin gjyqėsor nė tėrėsi ka probleme aq tė mėdha qė ndikojnė nė humbjen e besimit, sė pari nė drejtėsi, se drejtėsia gjyqėsore pėrbėn drejtėsinė shoqėrore, edhe nė qoftė se humbet besimi nė drejtėsinė gjyqėsore, nė tė vėrtetė humbet besimi nė drejtėsinė shoqėrore, nė drejtėsinė institucionale. Ky ėshtė shqetėsimi kryesor. A ka elemente tė korrupsionit, tė keqpėrdorimit tė detyrės zyrtare, tė tejkalimit tė kompetencave, ato mandej janė elemente tė cilat duhet t’i identifikojė vetė gjyqėsori, dhe e ka bėrė nė shumė raste, ne kemi dėgjuar rastet dėnimit, rastet e suspendimi, rastet e largimit tė gjyqtarėve, prokurorėve edhe ne mendojnė se nė kėtė drejtim ka ende shumė shumė qė tė bėhet.
Kosovapress: Ju kemi parė tė keni marrė pjesė edhe gjatė seancave gjyqėsore pėr krime lufte, siē ėshtė ai i rastit “Kleēka”, qė janė zhvilluar nė Kosovė. Ju i keni parė kushtet nė tė cilat janė zhvilluar ato. Cili ėshtė vlerėsimi juaj, a ka pasur shkelje tė tė drejtave tė njeriut?
Kurteshi: Aspektet fizike i kanė parė tė gjithė, mediat, tė gjithė njerėzit. Pėr kushtet fizike, pėr aspektin fizik tė institucioneve gjyqėsore. Ne nuk mund tė flasim edhe shumė, gjendja ėshtė ajo ēfarė ėshtė. Domethėnė ėshtė jashtėzakonisht e keqe. A mund tė flasim pėr shkelje tė tė drejtave tė njeriut pėr shkak tė kushteve ku mbahen gjykimet, ajo ėshtė njė ēėshtje tjetėr, ato janė kushte fizike. Ne pėrcjellim procese gjyqėsore me kėrkesėn e palėve, natyrisht jo ēdoherė kur bėhet kėrkesė, por ka raste kur palėt kėrkojnė me ngulm qė ne t’i pėrcjellim proceset gjyqėsore pėr shkak tė ecurisė sė tyre, njė prej tyre ka qenė edhe procesi “Kleēka”. Pėr ndryshe, Avokati i Popullit nuk ka tė drejtė tė involvohet nė procedura gjyqėsore, aq mė pak nė vendimet e gjykatave.
Kosovapress: Sa mund tė ndikojnė sugjerimet tuaja, kur roli juaj nuk ėshtė vendimmarrės, por vetėm kėshillues. Sa ndikon kjo nė besimin e punės suaj?
Kurteshi: Shumė shpesh, me gjithė pozitėn e vėshtirė, me gjithė mungesėn e kompetencave nė raport me gjyqėsorin, shumė shpesh ngjan qė ne tė gjejmė gjuhė tė pėrbashkėt me gjykatat e ndryshme, me gjykatės tė ndryshėm qė tė pėrfillen kėrkesat apo rekomandimet e Avokatit tė Popullit, jo kėrkesat joligjore, e kam fjalėn pėr kėrkesat ligjore, sidomos kur kemi tė bėjmė me zvarritjen e procedurave gjyqėsore. Natyrisht edhe nė kėtė drejtim ka moskuptime, ka aty kėtu ndonjė rast ku nuk pėrfillen rekomandimet, nuk ka ndonjė bashkėpunim shembullor, por mund tė them se nė tė shumtėn e rasteve kemi njė bashkėpunim tė mirė dhe rekomandimet e Avokatit tė Popullit pėrfillen.
Kosovapress: A kemi pasur ndonjėherė presion gjatė kėsaj kohe tė ushtrimit tė detyrės suaj?
Kurteshi: Presione tė tilla nuk ka, nuk ka ngjarė dhe nuk ka presione tė tilla. Presion nė tė vėrtetė janė tė natyrės institucionale, mosplotėsimi i kushteve dhe i kėrkesave tė Avokatit tė Popullit pėr mjetet, pavarėsia financiare, pavarėsia buxhetore, ēėshtja e imunitetit, mandej kėrkesat pėr rritjen e numrit tė bashkėpunėtorėve, sepse Avokati i Popullit, shikuar me kushtetutė dhe ligj, e ka njė gamė aq tė madhe tė kompetencave saqė ėshtė e pamundur qė tė gjitha obligimet, detyrimet qė dalin nga kushtetuta pėr Avokatin e Popullit tė mbulohen me kėtė numėr tė vogėl tė bashkėpunėtorėve.
Kosovapress: Sa mund tė jenė vendimet tuaja tė pavarura kur mandati juaj rrjedh nga Kuvendi i Kosovės dhe dihet se Kuvendin e Kosovės e pėrbėjnė partitė politike. Si tė binden qytetarėt se vendimet, sugjerimet, trajtimet e lėndėve tė paraqitura tek ju bėhen nė mėnyrė tė pavarura dhe nuk mbrohen interesa tė caktuara tė njerėzve nė politikė?
Kurteshi: T’i dallojmė disa elemente kėtu. Sa i pėrket zgjedhjes sė Avokatit tė Popullit ajo ėshtė zgjedhje politike, e bėn Parlamenti, nė Parlament njė parti e ka shumicėn, ose njė koalicion e ndėrton Qeverinė. Natyrisht qė pa ato vota nuk mund tė zgjidhet Avokati i Popullit. Kjo ndoshta ėshtė ajo ana pak mė e dobėt, mirėpo, a ka kėtu zgjidhje mė tė mirė, kjo ėshtė ēėshtja. Megjithatė, kjo ėshtė zgjidhja mė demokratike. Nė qoftė se jemi republikė parlamentare mendoj qė ky vendim do tė duhej tė vinte nga Parlamenti. Kjo ėshtė njėra anė. Ana pozitive mandej ėshtė se mandati i Avokatit tė Popullit ėshtė pesėvjeēar pa tė drejtė rizgjedhjeje. Kėshtu qė Avokati i Popullit nuk ka nevojė tė mendojė pėr t’ia bėrė qefin dikujt pėr me u rizgjedhė. Vendimet tona janė absolutisht tė pavarura, kėtė e kemi dėshmuar deri mė tash. Mendoj se pėr kėtė janė bindur edhe qytetarėt me rastet qė kemi trajtuar, me rastet qė i kemi zgjidhė, me rastet qė mandej i kemi dėrguar nė Gjykatėn Kushtetuese. Kėshtu qė mendoj se kjo ēėshtje ėshtė sqaruar edhe vetė fakti se shumė qytetarė na u drejtohen edhe me kėrkesat qė nė tė vėrtetė nuk bien nė kompetencat e Avokatit tė Popullit them se tregon pėr besimin qė kanė qytetarėt nė kėtė institucion. Njė ēėshtje tjetėr ėshtė sa ėshtė fuqia e Avokatit tė Popullit pėr tė ndikuar nė zgjidhjen pėrfundimtare drejt rasteve. Ajo ėshtė njė ēėshtje tjetėr. Avokati i Popullit nuk ėshtė institucion me fuqi ekzekutive. Kėto janė dallimet qė ne duhet t’i bėjmė. Sa na pėrket neve, rasteve qė i trajtojmė edhe zgjidhjes apo moszgjidhjes sė tyre, ne jemi absolutisht tė pavarur. Kjo ėshtė dėshmuar deri mė tash.
Kosovapress: Tė ndalemi pak tek krimet e luftės nė Kosovė. A keni pasur rast qė dikush ka iniciuar tek ju ndonjė kėrkesė pėr padi ndaj Serbisė, qoftė pėr vrasje, qoftė pėr dėme materiale?
Kurteshi: Jo nuk kemi pasur raste tė tilla dhe institucioni vėrtet nuk ėshtė marrė me kėtė temė. Ėshtė edhe njė arsye tjetėr, sepse janė disa institucione ligjore qė merren me kėtė temė, dhe po tė merrej edhe Avokati i Popullit, unė them se do tė ishte njė dyfishim, trefishim i angazhimit tė mjeteve shoqėrore, mjeteve financiare pėr njė temė, edhe atė do tė duhej ta arsyetonim. Ne nuk kemi marrė dhe nuk kemi pas kėrkesa tė tilla, kemi pasur ankesa pėr zvarritje, kemi pasur kėrkesa tė individėve ose edhe tė grupeve se kjo ēėshtje nuk po trajtohet si duhet, se kjo ēėshtje nuk ėshtė e rėndėsishme, se institucionet e Republikės sė Kosovės nuk merren me vendosmėri dhe nė mėnyrė tė drejtė me kėtė ēėshtje. Por raste individuale pėr trajtimin e ndonjė rasti ne nuk kemi pasur.
Kosovapress: Sipas jush, a do tė duhej tė kishte padi deri tash ndaj Serbisė pėr dėmet qė ajo i ka shkaktuar nė Kosovė?
Kurteshi: Ēėshtja e personave tė zhdukur, nuk po them tė pagjetur, pas ēdo konflikti gjithmonė ka qenė ndėr ēėshtjet kryesore. Nuk mund tė kėrkosh nga njė shoqėri me numėr kaq tė madh tė personave tė zhdukur qė tė jetojnė nė qetėsi. Kėshtu qė, herėdokurdo, nėse jo tash, nėse jo mė herėt, mė vonė, ky problem do tė eksplodojė, sepse njerėzit nuk janė tė qetė, njerėzit nuk mund tė jenė tė qetė. Unė nuk mund ta marrė me mend qė njė familje tė cilės i mungojnė anėtarėt, fėmija, babai, vėllai, motra, qė nuk e dinė se ēka ka ngjarė pėr fatin e mė tė afėrmit, qė tė flejė i qetė, tė zgjohet i qetė, tė punojė i qetė. Kjo ėshtė treguar edhe nė nivelin ndėrkombėtar. Ēėshtja e personave tė zhdukur, sidomos pas konflikteve tė armatosura. Dikush e quan luftė, dikush konflikt..., ai ėshtė konflikt i armatosur, ajo ka qenė ēėshtje qė ka arrit vazhdimisht qė tė ngrihet nė nivelin mė tė lartė tė problemeve ndėrkombėtare. Ne kemi dhjetėra rezoluta tė Kombeve tė Bashkuara pėr ēėshtjen e personave tė zhdukur, sidomos nė 20 vjetet e fundit, kemi pėr konfliktin nė Kroaci, Bosnje e Hercegovinė. Tash ēėshtja e personave tė zhdukur nė Kosovė do ta arrin atė nivel, ne nuk e dimė kur, por ai nuk mund tė heshtet dhe ajo ėshtė njė kėrkesė edhe e instancave mė tė larta tė Kombeve tė Bashkuara, qė ēėshtja e personave tė zhdukur, tė trajtohet, tė trajtohet drejt, tė gjendet zgjidhje. Nuk ka as pajtim, as falje derisa tė ekzistojnė persona tė zhdukur. Ne mund tė mashtrohemi pėr njė kohė tė shkurtėr, por jo pėrgjithmonė dhe kjo do tė jetė njė plagė qė aktivizohet dhe riaktivizohet vazhdimisht.
Kosovapress: Nga kush financohet Avokati i Popullit?
Kurteshi: Institucioni i Avokatit tė Popullit ėshtė institucion i vetėm kombėtar pėr tė drejtat e njeriut, financohet nga buxheti i konsoliduar i Republikės sė Kosovės.
Kosovapress: A merrni donacione dhe nga kush kemi marrė?
Kurteshi: Ka edhe donacione, por ēėshtja e donacioneve ėshtė e rregulluar me ligj. Ne kemi tė drejtė tė marrim donacione pėr ēėshtje tė caktuara, pėr projekte tė caktuara. Ato donacione tė gjitha regjistrohen, po ashtu pėrmes buxhetit tė Republikės sė Kosovės. Ėshtė linjė e veēantė, ta quaj ashtu, pėr ēdo mjet qė hynė brenda nė kėtė institucion ėshtė i regjistruar, edhe ato donacione kontrollohen po ashtu nga Auditori i Pėrgjithshėm. Sepse ne jemi institucion kombėtar shtetėror, ne nuk jemi institucion privat, prandaj ēdo mjet qė hyn dhe del kontrollohet nga Auditori.
Kosovapress: Meqė e pėrmendet disa herė se jeni institucion kombėtar, a do tė thotė kjo se tek ju mund tė vijnė ankesa edhe shqiptarėt e vendeve tjera si Shqipėria, shqiptarėt nė Maqedoni, Mal tė Zi etj.?
Kurteshi: Ta bėjmė dallimin. Institucion kombėtar nė kuptimin e krijimit tė shtetit kombėtar, entitetit politik.
Kosovapress: Ju ende funksiononi nė objekte me qira. Ju po ashtu mė herėt keni bėrė kėrkesė qė kjo ēėshtje tė zgjidhet, por ende nuk ka asnjė zgjidhje. Ēka mund tė na thoni pėr kėtė ēėshtje?
Kurteshi: Ēėshtja e sigurimit tė hapėsirave pėr punė, kjo do tė thotė objektit, zyrave ėshtė kėrkesė ligjore dhe institucioni i Avokatit tė Popullit, si institucion pėr tė drejtat e njeriut ėshtė ndėr institucionet e vetme pėr tė cilin shprehimisht me ligj kėrkohet sigurimi i hapėsirave. Kjo ka arsyen e vet, do tė thotė kur ėshtė formuluar. Por njė formulim i tillė ligjor ka pasur ndonjė arsye objektive; arsyeja objektive ėshtė se tė drejtat e njeriut nuk gjenerojnė mjete financiare, por ato duhet tė financohen nga shteti. Kėshtu qė, mundėsia e institucionit vetė me gjeneru mjete edhe me kriju zyra dhe hapėsira nuk ekziston. Prandaj ėshtė kėrkesė ligjore. Gjendja e tanishme nuk ėshtė e kėnaqshme, nuk ėshtė zgjidhje. Ne nė tė vėrtetė jetojmė nė pasiguri se kur do tė na thuhet me dalė prej kėtu. Njė lėvizje e njė institucioni kushton tre-katėr muaj angazhim, humbje tė kohės. Nuk kemi asnjė premtim pėr zgjidhjen e kėsaj ēėshtjeje. Se paku deri tash nuk kemi premtim konkret, premtimet janė tė natyrės mė shumė mediale apo politike, por premtim konkret tė ēėshtjes sė hapėsirave nuk ka, sė paku unė nuk di deri tash.
Kosovapress: Kujt i keni parashtruar kėrkesė?
Kurteshi: Ne i kemi parashtruar institucioneve qė janė kompetente, ajo ėshtė Parlamenti edhe Qeveria – Ministria e Administratės Publike.
Kosovapress: A keni marrė pėrgjigje?
Kurteshi: Po, kemi marrė pėrgjigje, pėrgjigja ka qenė negative.
Kosovapress: Ju thatė qė mandati juaj si Avokat i Popullit ėshtė i papėrsėritshėm. Ku mund ta shohim pas kėtij mandati Sami Kurteshi. A mund ta shohim nė politikė?
Kurteshi: Kishte me qenė jofalėnderuese qė unė tash tė them diēka. Sigurisht unė nuk do tė pushoj me angazhimet e mia. E di qė nė 20 vitet e fundit nė mėnyrė aktive Sami Kurteshi ka qenė i angazhuar pėr tė drejtat e njeriut. Do tė thotė, prej 1991 nė mėnyrė aktive, pandėrprerė. Sigurisht se nuk do ta ndėrpres veprimtarinė time. Tė drejtat e njeriut nuk janė vetėm vokacion profesional, por janė edhe vokacion shpirtėror. Kėshtu qė nuk mund tė them me siguri se ku do tė jem pas dy, tri ose katėr, mund tė them vetėm se do tė jem aktiv./Kosovapress/
Kurteshi nė kėtė intervistė shton se kurrė nuk ka pasur presion nga ndokush, qoftė nga politika apo edhe nga individė tė tjerė. Ai po ashtu ka shfaqur brengėn pėr institutin qė e drejton se ende funksionojnė nė zyra me qira, pasi qė ende nuk kanė ndonjė objekt tė pėrhershėm, edhe pėrkundėr kėrkesave tė shumta qė ai i ka bėrė.
Kosovapress: Cili ėshtė roli i Avokatit tė Popullit?
Kurteshi: Roli i Avokatit tė Popullit si institucion nė nivel kombėtar pėr tė drejtat e njeriut ėshtė mbikėqyrja dhe mbrojtja e tė drejtave dhe lirive tė individėve nga veprimet apo mosveprimet e ligjshme, tė paligjshme, apo tė parregullta tė institucioneve publike tė Republikės sė Kosovės.
Kosovapress: Sa po arrini t’i zgjidhni apo t’i trajtoni rastet e paraqitura?
Kurteshi: Ne kemi njė numėr tė madh tė rasteve qė lajmėrohen nė institucionin e Avokatit tė Popullit. Jo tė gjitha rastet pranohen nga Avokati i Popullit, pėr shkak tė kompetencave. Rastet qė pranohen, ato pastaj trajtohen. Nė pėrqindje mund tė them se nė dy vitet e fundit Avokati i Popullit ka arritur qė ta ngrisė pėrqindjen e rasteve tė zgjidhura pozitivisht nga institucioni rreth 25 pėr qind. Tash kemi mbi 50-60 pėr qind tė rasteve qė i zgjidhim pozitivisht.
Kosovapress: Nė kėto raste qė paraqiten tek ju, a ka ankesa edhe nga njerėzit nė pushtet, apo keni vetėm ankesa nga qytetarėt e rėndomtė?
Kurteshi: Nė institucionin e Avokatit tė Popullit lajmėrohen raste tė llojeve mė tė ndryshme dhe nuk ka ndonjė pėrzgjedhje. Pa dashur tė bėj ndonjė dallim tė ēfarėdo natyre, vijnė prej njeriut mė tė varfėr, apo ta quajmė kėshtu, prej shtresave mė tė varfra deri te personat nė pozita mė tė larta.
Kosovapress: Paraqitja e shumtė e rasteve tek ju, a shihet si humbje e besimit tė qytetarėve nė sistemin e drejtėsisė?
Kurteshi: Ndoshta kėtu do tė ishte mė e drejtė tė bėhet njė diferencim. Nė qoftė se i pėrgjigjem pyetjes drejtpėrdrejt, ne konstatojmė se ka njė humbje tė besimit, edhe nė sistemin e drejtėsisė, por sistemi i drejtėsisė ėshtė vetėm njėra shtyllė e pushtetit. Ka humbje tė besimit nė institucionet, ky ėshtė problemi dhe shqetėsimi kryesor edhe i imi si avokat i popullit, pėr arsye se vetėm drejtėsia ėshtė forca kohezive qė mban njė shoqėri bashkė. Prandaj shqetėsimi jonė ėshtė shumė i madh, sidomos kur kihet parasysh se tash kemi filluar tė ballafaqohemi edhe me rastet e parashkrimit tė rasteve tė paraqitura nė sistemin gjyqėsor. Kur flasim pėr sistemin e drejtėsisė ne mendojmė nė sistemin gjyqėsor rastet e parashkrimit tė lėndėve, ato nuk janė tė pakta, ajo janė tė shumta qė mandej flet pėr sistemin gjyqėsor se ėshtė nė njė gjendje tė rėndė.
Kosovapress: Meqė ju po thoni se gjendja nė sistemin e drejtėsisė ėshtė e rėndė. Cilat janė sugjerimet tuaja pėr njerėzit qė janė pjesė e kėtij sistemi?
Kurteshi: Rekomandimet tona janė respektimi i ligjit pa asnjė dallim. Ky ėshtė rekomandimi kryesor dhe i vetėm i Avokatit tė Popullit. Natyrisht se ka raste tė ndryshme, por ne kėrkojmė qė gjyqėsori t’i respektojė tė gjitha normat ligjore dhe kushtetuese nė Republikėn e Kosovės. Sigurisht numri mė i madh i ankesave ka tė bėjė mė zvarritjen e procedurave. Ky ėshtė problemi kryesor, ky ėshtė ai thelbi i problemit. Kur e kemi thėnė, atėherė nuk mund ta fajėsojmė vetėm sistemin e gjyqėsorit, pėr arsye se pozita nė tė cilėn gjendet gjyqėsori nuk ėshtė pasojė vetėm e gjyqėsorit, ėshtė pasojė e krejt sistemit. Gjyqėsori ėshtė shtylla mė e dobėt prej shtyllave tė sistemit shtetėror, ėshtė e brishtė, ėshtė i stėrngarkuar pėr shkaqe qė ne i dimė deri tash. Ky ėshtė problemi kryesor.
Kosovapress: Ju sapo rekomanduat pėr sistemin e drejtėsisė, respektivisht gjykatat, qė ta respektojnė nė pėrpikėri ligjin dhe kushtetutėn. A ka pasur raste qė kanė ēaluar nė kėtė pikė dhe a mund tė konkludoni se ka korrupsion nė sistemin e drejtėsisė?
Kurteshi: Nuk ėshtė detyrė dhe obligim i Avokatit tė Popullit qė tė konstatojė gjėra tė tilla. Obligim dhe detyrė e Avokatit tė Popullit ėshtė qė tė konstatojė se nė sistemin gjyqėsor nė tėrėsi ka probleme aq tė mėdha qė ndikojnė nė humbjen e besimit, sė pari nė drejtėsi, se drejtėsia gjyqėsore pėrbėn drejtėsinė shoqėrore, edhe nė qoftė se humbet besimi nė drejtėsinė gjyqėsore, nė tė vėrtetė humbet besimi nė drejtėsinė shoqėrore, nė drejtėsinė institucionale. Ky ėshtė shqetėsimi kryesor. A ka elemente tė korrupsionit, tė keqpėrdorimit tė detyrės zyrtare, tė tejkalimit tė kompetencave, ato mandej janė elemente tė cilat duhet t’i identifikojė vetė gjyqėsori, dhe e ka bėrė nė shumė raste, ne kemi dėgjuar rastet dėnimit, rastet e suspendimi, rastet e largimit tė gjyqtarėve, prokurorėve edhe ne mendojnė se nė kėtė drejtim ka ende shumė shumė qė tė bėhet.
Kosovapress: Ju kemi parė tė keni marrė pjesė edhe gjatė seancave gjyqėsore pėr krime lufte, siē ėshtė ai i rastit “Kleēka”, qė janė zhvilluar nė Kosovė. Ju i keni parė kushtet nė tė cilat janė zhvilluar ato. Cili ėshtė vlerėsimi juaj, a ka pasur shkelje tė tė drejtave tė njeriut?
Kurteshi: Aspektet fizike i kanė parė tė gjithė, mediat, tė gjithė njerėzit. Pėr kushtet fizike, pėr aspektin fizik tė institucioneve gjyqėsore. Ne nuk mund tė flasim edhe shumė, gjendja ėshtė ajo ēfarė ėshtė. Domethėnė ėshtė jashtėzakonisht e keqe. A mund tė flasim pėr shkelje tė tė drejtave tė njeriut pėr shkak tė kushteve ku mbahen gjykimet, ajo ėshtė njė ēėshtje tjetėr, ato janė kushte fizike. Ne pėrcjellim procese gjyqėsore me kėrkesėn e palėve, natyrisht jo ēdoherė kur bėhet kėrkesė, por ka raste kur palėt kėrkojnė me ngulm qė ne t’i pėrcjellim proceset gjyqėsore pėr shkak tė ecurisė sė tyre, njė prej tyre ka qenė edhe procesi “Kleēka”. Pėr ndryshe, Avokati i Popullit nuk ka tė drejtė tė involvohet nė procedura gjyqėsore, aq mė pak nė vendimet e gjykatave.
Kosovapress: Sa mund tė ndikojnė sugjerimet tuaja, kur roli juaj nuk ėshtė vendimmarrės, por vetėm kėshillues. Sa ndikon kjo nė besimin e punės suaj?
Kurteshi: Shumė shpesh, me gjithė pozitėn e vėshtirė, me gjithė mungesėn e kompetencave nė raport me gjyqėsorin, shumė shpesh ngjan qė ne tė gjejmė gjuhė tė pėrbashkėt me gjykatat e ndryshme, me gjykatės tė ndryshėm qė tė pėrfillen kėrkesat apo rekomandimet e Avokatit tė Popullit, jo kėrkesat joligjore, e kam fjalėn pėr kėrkesat ligjore, sidomos kur kemi tė bėjmė me zvarritjen e procedurave gjyqėsore. Natyrisht edhe nė kėtė drejtim ka moskuptime, ka aty kėtu ndonjė rast ku nuk pėrfillen rekomandimet, nuk ka ndonjė bashkėpunim shembullor, por mund tė them se nė tė shumtėn e rasteve kemi njė bashkėpunim tė mirė dhe rekomandimet e Avokatit tė Popullit pėrfillen.
Kosovapress: A kemi pasur ndonjėherė presion gjatė kėsaj kohe tė ushtrimit tė detyrės suaj?
Kurteshi: Presione tė tilla nuk ka, nuk ka ngjarė dhe nuk ka presione tė tilla. Presion nė tė vėrtetė janė tė natyrės institucionale, mosplotėsimi i kushteve dhe i kėrkesave tė Avokatit tė Popullit pėr mjetet, pavarėsia financiare, pavarėsia buxhetore, ēėshtja e imunitetit, mandej kėrkesat pėr rritjen e numrit tė bashkėpunėtorėve, sepse Avokati i Popullit, shikuar me kushtetutė dhe ligj, e ka njė gamė aq tė madhe tė kompetencave saqė ėshtė e pamundur qė tė gjitha obligimet, detyrimet qė dalin nga kushtetuta pėr Avokatin e Popullit tė mbulohen me kėtė numėr tė vogėl tė bashkėpunėtorėve.
Kosovapress: Sa mund tė jenė vendimet tuaja tė pavarura kur mandati juaj rrjedh nga Kuvendi i Kosovės dhe dihet se Kuvendin e Kosovės e pėrbėjnė partitė politike. Si tė binden qytetarėt se vendimet, sugjerimet, trajtimet e lėndėve tė paraqitura tek ju bėhen nė mėnyrė tė pavarura dhe nuk mbrohen interesa tė caktuara tė njerėzve nė politikė?
Kurteshi: T’i dallojmė disa elemente kėtu. Sa i pėrket zgjedhjes sė Avokatit tė Popullit ajo ėshtė zgjedhje politike, e bėn Parlamenti, nė Parlament njė parti e ka shumicėn, ose njė koalicion e ndėrton Qeverinė. Natyrisht qė pa ato vota nuk mund tė zgjidhet Avokati i Popullit. Kjo ndoshta ėshtė ajo ana pak mė e dobėt, mirėpo, a ka kėtu zgjidhje mė tė mirė, kjo ėshtė ēėshtja. Megjithatė, kjo ėshtė zgjidhja mė demokratike. Nė qoftė se jemi republikė parlamentare mendoj qė ky vendim do tė duhej tė vinte nga Parlamenti. Kjo ėshtė njėra anė. Ana pozitive mandej ėshtė se mandati i Avokatit tė Popullit ėshtė pesėvjeēar pa tė drejtė rizgjedhjeje. Kėshtu qė Avokati i Popullit nuk ka nevojė tė mendojė pėr t’ia bėrė qefin dikujt pėr me u rizgjedhė. Vendimet tona janė absolutisht tė pavarura, kėtė e kemi dėshmuar deri mė tash. Mendoj se pėr kėtė janė bindur edhe qytetarėt me rastet qė kemi trajtuar, me rastet qė i kemi zgjidhė, me rastet qė mandej i kemi dėrguar nė Gjykatėn Kushtetuese. Kėshtu qė mendoj se kjo ēėshtje ėshtė sqaruar edhe vetė fakti se shumė qytetarė na u drejtohen edhe me kėrkesat qė nė tė vėrtetė nuk bien nė kompetencat e Avokatit tė Popullit them se tregon pėr besimin qė kanė qytetarėt nė kėtė institucion. Njė ēėshtje tjetėr ėshtė sa ėshtė fuqia e Avokatit tė Popullit pėr tė ndikuar nė zgjidhjen pėrfundimtare drejt rasteve. Ajo ėshtė njė ēėshtje tjetėr. Avokati i Popullit nuk ėshtė institucion me fuqi ekzekutive. Kėto janė dallimet qė ne duhet t’i bėjmė. Sa na pėrket neve, rasteve qė i trajtojmė edhe zgjidhjes apo moszgjidhjes sė tyre, ne jemi absolutisht tė pavarur. Kjo ėshtė dėshmuar deri mė tash.
Kosovapress: Tė ndalemi pak tek krimet e luftės nė Kosovė. A keni pasur rast qė dikush ka iniciuar tek ju ndonjė kėrkesė pėr padi ndaj Serbisė, qoftė pėr vrasje, qoftė pėr dėme materiale?
Kurteshi: Jo nuk kemi pasur raste tė tilla dhe institucioni vėrtet nuk ėshtė marrė me kėtė temė. Ėshtė edhe njė arsye tjetėr, sepse janė disa institucione ligjore qė merren me kėtė temė, dhe po tė merrej edhe Avokati i Popullit, unė them se do tė ishte njė dyfishim, trefishim i angazhimit tė mjeteve shoqėrore, mjeteve financiare pėr njė temė, edhe atė do tė duhej ta arsyetonim. Ne nuk kemi marrė dhe nuk kemi pas kėrkesa tė tilla, kemi pasur ankesa pėr zvarritje, kemi pasur kėrkesa tė individėve ose edhe tė grupeve se kjo ēėshtje nuk po trajtohet si duhet, se kjo ēėshtje nuk ėshtė e rėndėsishme, se institucionet e Republikės sė Kosovės nuk merren me vendosmėri dhe nė mėnyrė tė drejtė me kėtė ēėshtje. Por raste individuale pėr trajtimin e ndonjė rasti ne nuk kemi pasur.
Kosovapress: Sipas jush, a do tė duhej tė kishte padi deri tash ndaj Serbisė pėr dėmet qė ajo i ka shkaktuar nė Kosovė?
Kurteshi: Ēėshtja e personave tė zhdukur, nuk po them tė pagjetur, pas ēdo konflikti gjithmonė ka qenė ndėr ēėshtjet kryesore. Nuk mund tė kėrkosh nga njė shoqėri me numėr kaq tė madh tė personave tė zhdukur qė tė jetojnė nė qetėsi. Kėshtu qė, herėdokurdo, nėse jo tash, nėse jo mė herėt, mė vonė, ky problem do tė eksplodojė, sepse njerėzit nuk janė tė qetė, njerėzit nuk mund tė jenė tė qetė. Unė nuk mund ta marrė me mend qė njė familje tė cilės i mungojnė anėtarėt, fėmija, babai, vėllai, motra, qė nuk e dinė se ēka ka ngjarė pėr fatin e mė tė afėrmit, qė tė flejė i qetė, tė zgjohet i qetė, tė punojė i qetė. Kjo ėshtė treguar edhe nė nivelin ndėrkombėtar. Ēėshtja e personave tė zhdukur, sidomos pas konflikteve tė armatosura. Dikush e quan luftė, dikush konflikt..., ai ėshtė konflikt i armatosur, ajo ka qenė ēėshtje qė ka arrit vazhdimisht qė tė ngrihet nė nivelin mė tė lartė tė problemeve ndėrkombėtare. Ne kemi dhjetėra rezoluta tė Kombeve tė Bashkuara pėr ēėshtjen e personave tė zhdukur, sidomos nė 20 vjetet e fundit, kemi pėr konfliktin nė Kroaci, Bosnje e Hercegovinė. Tash ēėshtja e personave tė zhdukur nė Kosovė do ta arrin atė nivel, ne nuk e dimė kur, por ai nuk mund tė heshtet dhe ajo ėshtė njė kėrkesė edhe e instancave mė tė larta tė Kombeve tė Bashkuara, qė ēėshtja e personave tė zhdukur, tė trajtohet, tė trajtohet drejt, tė gjendet zgjidhje. Nuk ka as pajtim, as falje derisa tė ekzistojnė persona tė zhdukur. Ne mund tė mashtrohemi pėr njė kohė tė shkurtėr, por jo pėrgjithmonė dhe kjo do tė jetė njė plagė qė aktivizohet dhe riaktivizohet vazhdimisht.
Kosovapress: Nga kush financohet Avokati i Popullit?
Kurteshi: Institucioni i Avokatit tė Popullit ėshtė institucion i vetėm kombėtar pėr tė drejtat e njeriut, financohet nga buxheti i konsoliduar i Republikės sė Kosovės.
Kosovapress: A merrni donacione dhe nga kush kemi marrė?
Kurteshi: Ka edhe donacione, por ēėshtja e donacioneve ėshtė e rregulluar me ligj. Ne kemi tė drejtė tė marrim donacione pėr ēėshtje tė caktuara, pėr projekte tė caktuara. Ato donacione tė gjitha regjistrohen, po ashtu pėrmes buxhetit tė Republikės sė Kosovės. Ėshtė linjė e veēantė, ta quaj ashtu, pėr ēdo mjet qė hynė brenda nė kėtė institucion ėshtė i regjistruar, edhe ato donacione kontrollohen po ashtu nga Auditori i Pėrgjithshėm. Sepse ne jemi institucion kombėtar shtetėror, ne nuk jemi institucion privat, prandaj ēdo mjet qė hyn dhe del kontrollohet nga Auditori.
Kosovapress: Meqė e pėrmendet disa herė se jeni institucion kombėtar, a do tė thotė kjo se tek ju mund tė vijnė ankesa edhe shqiptarėt e vendeve tjera si Shqipėria, shqiptarėt nė Maqedoni, Mal tė Zi etj.?
Kurteshi: Ta bėjmė dallimin. Institucion kombėtar nė kuptimin e krijimit tė shtetit kombėtar, entitetit politik.
Kosovapress: Ju ende funksiononi nė objekte me qira. Ju po ashtu mė herėt keni bėrė kėrkesė qė kjo ēėshtje tė zgjidhet, por ende nuk ka asnjė zgjidhje. Ēka mund tė na thoni pėr kėtė ēėshtje?
Kurteshi: Ēėshtja e sigurimit tė hapėsirave pėr punė, kjo do tė thotė objektit, zyrave ėshtė kėrkesė ligjore dhe institucioni i Avokatit tė Popullit, si institucion pėr tė drejtat e njeriut ėshtė ndėr institucionet e vetme pėr tė cilin shprehimisht me ligj kėrkohet sigurimi i hapėsirave. Kjo ka arsyen e vet, do tė thotė kur ėshtė formuluar. Por njė formulim i tillė ligjor ka pasur ndonjė arsye objektive; arsyeja objektive ėshtė se tė drejtat e njeriut nuk gjenerojnė mjete financiare, por ato duhet tė financohen nga shteti. Kėshtu qė, mundėsia e institucionit vetė me gjeneru mjete edhe me kriju zyra dhe hapėsira nuk ekziston. Prandaj ėshtė kėrkesė ligjore. Gjendja e tanishme nuk ėshtė e kėnaqshme, nuk ėshtė zgjidhje. Ne nė tė vėrtetė jetojmė nė pasiguri se kur do tė na thuhet me dalė prej kėtu. Njė lėvizje e njė institucioni kushton tre-katėr muaj angazhim, humbje tė kohės. Nuk kemi asnjė premtim pėr zgjidhjen e kėsaj ēėshtjeje. Se paku deri tash nuk kemi premtim konkret, premtimet janė tė natyrės mė shumė mediale apo politike, por premtim konkret tė ēėshtjes sė hapėsirave nuk ka, sė paku unė nuk di deri tash.
Kosovapress: Kujt i keni parashtruar kėrkesė?
Kurteshi: Ne i kemi parashtruar institucioneve qė janė kompetente, ajo ėshtė Parlamenti edhe Qeveria – Ministria e Administratės Publike.
Kosovapress: A keni marrė pėrgjigje?
Kurteshi: Po, kemi marrė pėrgjigje, pėrgjigja ka qenė negative.
Kosovapress: Ju thatė qė mandati juaj si Avokat i Popullit ėshtė i papėrsėritshėm. Ku mund ta shohim pas kėtij mandati Sami Kurteshi. A mund ta shohim nė politikė?
Kurteshi: Kishte me qenė jofalėnderuese qė unė tash tė them diēka. Sigurisht unė nuk do tė pushoj me angazhimet e mia. E di qė nė 20 vitet e fundit nė mėnyrė aktive Sami Kurteshi ka qenė i angazhuar pėr tė drejtat e njeriut. Do tė thotė, prej 1991 nė mėnyrė aktive, pandėrprerė. Sigurisht se nuk do ta ndėrpres veprimtarinė time. Tė drejtat e njeriut nuk janė vetėm vokacion profesional, por janė edhe vokacion shpirtėror. Kėshtu qė nuk mund tė them me siguri se ku do tė jem pas dy, tri ose katėr, mund tė them vetėm se do tė jem aktiv./M.Mulaj/
Më të komentuarat